Capil ka isi

Katupat

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan
Katupat
کتوڤت
Katupat nang hudah masak di atas piring.
Ngaran lainKupat (Jawa)
SajianMakan ganal
Banua asal Indunisia[1]
Suhu panyajianHangat
Bahan utamaBaras nang dibuat di dalam wadah anyaman daun nyiur anum
VariasiKetupat pulut, ketupat daun palas, lepet.
Energi makanan
(per porsi )
Semangkuk ketupat sayur memiliki sekitar 93 kalori[2] kcal
Maklumat lainBiasanya gasan Hari raya pitrah wan Kupatan

Katupat atawa kupat adalah makanan matan baras nang dipundut lawan daun nyiur tagal ada jua nang mamakai daun palam. Makanan ngini tiba matan Indunisia, nang sasain lawas manyabar ka banua lain, nang kaya; Brunei, Malaysia, Singapura, wan Siam selatan. Di Pilipina jua ditamui bugnoy nang mahirip katupat tagal anyamannya balainan.[3] Kupat banyak tahaga wayah Ari raya pitrah wan aruh Kupatan nang digawi saminggu imbah ari raya tadi.[4]

Panjaja katupat di Jakarta.

'Kupat' asalnya matan istilah di basa Jawa, yaitu 'ngaku lepat' nang artinya 'mangakui kasalahan' atau laku papat (4 parilaku) nang jua malambangakan 4 buncu matan kupat, yaitu lebaran atawa ari raya pitrah (lawang minta ampun), lubaran (limpas), lebur (baimbai mamaafkan), wan laburan (matan kata Labur; putih, nang artinya 'barasih matan dosa-dosa').[5]

Kupat marupakan simbul parayaan ari raya Islam rahatan pamarintahan Kasultanan Demak pimpinan Raden Fatah pamulaan abad ka-15. Tagasnya nang babuncu ampat artinya "bentang empat lima pancer", sabagai kasaimbangan alam yaitu ampat arah mata angin nang tapusat ka satu titik. Kupat pamulaan cungul di tanah Jawa, diparkanalkan ulih Sunan Kalijaga ka masarakat Jawa nang marupakan makanan tradisiunal Tepo nang takambuh imbah ngitu dibabat duwa kain nang kawa ditamui di Wengker di parak Gunung Lawu. Sunan Kalijaga maulah kupat gasan kaparluan budaya wan filosofi Jawa.[6] Kupat rajin disajiakan wayah Ari raya pitrah,[7] Kupatan[8] dll. Dalam parkambangannya, makanan ngini sampai ka barbagai dairah di Nusantara sabagai makanan pangiyanya pas balajaran marga pangaruh Wali Songo wan murid-murid sidin, kaya Malaysia nang dibawa ulih prajurit Kasultanan Demak nang imbahtu bagana di Samananjung Melayu.[9]

Ada dua bantukan katupat yaitu Ganggam babuncu tujuh (biasa) wan bajajar ganjang babuncu anam. Asing-asingnya baisi alur anyaman nang balain. Lamun maulah katupat musti bapilih daun nyiur anum nang bakualitas yaitu nang panjang wan libar, kada kaanuman wan kada katuhaan.

Tradisi adat wan pariannya

[babak | babak asal-mulanya]

Makanan has nang mamakai katupat, antara lain Kupat tahu (Magelang, Bandung, Tasikmalaya, Purbalingga), Tahu masak (Banjarnegara, Banyumas, Kebumen, Cilacap), Kupat gecot (Purbalingga), Tegal (kupat glabed, kupat bongkok, kupat blegong, kupat tahu petis), Tahu kupat (surakarta), Ketoprak (Purbaliingga, Ciribon), Katupat Kandangan (Banjar), Coto Mangkasar (matan Mangkasar, kaupat dingarani katupa), Lotek, Katu tahu, Tipat cantok (Bali), lawan jua Gagaduh nang diulah lawan katupat atawa lontong. Katupat jua kawa dihidangkan gasan mangawani sate, tagal biasanya urang mamakai lontong.

Ngaran katupat nang disajikan di acara adat, adalah: Kupat Sumpil (Bantukan sagitiga dipundut duwa daun paring), Kupat Landan, Kupat Sinta (mamakai 4 lambar daun nyiur nang anum, hujungnya takaluar di dua buncu nang balawanan), Kupat Luwer (mamakai 2 lambar daun nyiur nang anum, tagasnya parsagi panjang kaya bata, lambaran daun nyiur takaluar di kadua hujungan), Katupat Bawang (tagasnya parsagi panjang, 2 lambar daun), Kupat Jago (mamakai 8 lambar daun nyiur nang anum, hujung sagitiga nang lambaran daunnya manjuntai di kanan kiwa, lambaran daun di buncu atas dibabat, katupat ngini gasan acara ampat bulanan).

Ngaran-ngaran lain

[babak | babak asal-mulanya]
  • basa Aceh: keutupèt
  • basa Bali: tipat (⁇)
  • basa Bare'e (Poso-Tojo Grup): Ketupat
  • basa Betawi: tupat
  • basa Cebu: puso
  • basa Gorontalo: atupato
  • basa Indonesia: ketupat
  • basa Jawa: kupat (ꦏꦸꦥꦠ꧀)
  • basa Kapampangan: patupat
  • basa Madura: ketopak
  • basa Mangkasar: katupa' (ᨀᨈᨘᨄ)
  • basa Melayu: ketupat (kتوڤت)
  • basa Minangkabau: katupek
  • basa Osing: kupat
  • basa Sasak: topat
  • basa Sunda: kupat
  • basa Tagalog: bugnoy
  • basa Tausug: ta'mu
  • basa touli: kasipat
  • basa palembang: kupat


  1. Rianti, Angelina; Novenia, Agnes E.; Christopher, Alvin; Lestari, Devi; Parassih, Elfa K. (March 2018). "Ketupat as traditional food of Indonesian culture". Journal of Ethnic Foods. 5 (1): 4–9. doi:10.1016/j.jef.2018.01.001alt=Dapat diakses gratis.
  2. "Calories in indonesian food ketupat sayur". My Fitness Pal. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-06-03. Diakses tanggal 2019-06-03.
  3. Almario, Virgilio, et al. 2010. UP Diksiyonaryong Filipino, 2nd ed. Anvil: Pasig.
  4. Sejarah Tradisi Kupatan Atau Lebaran Ketupat Pada Masyarakat Jawa.
  5. Filosofi Ketupat saat Idulfitri, Punya Makna Mendalam.
  6. Fadly. Rahman. Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia
  7. Idul Fitri Tak Lengkap Tanpa Lepet.
  8. Lebaran Ketupat, Tradisi Keislaman di Tanah Jawa yang Sarat Makna.
  9. Chinese Muslims in Java in the 15th and 16th centuries : the Malay Annals of Semarang and Cerbon / translated and provided with comments by H.J. de Graaf and Th.G.Th. Pigeaud ; edited by M.C. Ricklefs.