Acéh
| Aceh Aceh Darussalam
| |
|---|---|
Provinsi dengan otonomi khusus di Indonesia | |
| bahasa daerah Transkripsi | |
| • Abjad Jawoë | اچيه دارالسلام |
Julukan:
| |
| Motto: "Pancacita" (Sanskerta) "Lima cita-cita" | |
| Lagu: "Aceh Mulia" (himne resmi) | |
Peta
| |
| Negara | |
| Ibu kota | Kota Banda Aceh |
| Kota besar lainnya | |
| Jumlah satuan pemerintahan[2][3] | Daftar
|
| Pamarintahan | |
| • Jenis | Pemerintahan Aceh |
| • Gubernur | Mayjend (Purn.) Achmad Marzuki [4] |
| • Sekretaris Daerah | dr. Taqwallah, M.Kes. [5] |
| • Ketua DPRD | Saiful Bahri A. Djalil [6] |
| Jimbar | |
| • Total | Kasalahan éksprési: Operator * kada diduga km2 (Kasalahan éksprési: Operator / kada diduga sq mi) |
| Titik tertinggi | 3.466 m (Citakan:Rnd ft) |
| Populasi | |
| • Total | 5.274.871 |
| • Peringkat | 14 |
| • Karacapan | 96/km2 (250/sq mi) |
| Demonim |
|
| Demografi | |
| • Agama | Islam 98,48% Kristen 1,36% - Protestan 1,26% - Katolik 0,10% Buddha 0,15% Lain-lain 0,01%[8][9] |
| • Bahasa | Indonesia (resmi) Aceh (utama) Alas-Kluet, Devayan Gayo, Jamee, Sigulai, Tamiang, dan lain-lain |
| • IPM | Tinggi[10] |
| Wewidangan galah | UTC+07:00 (WIB) |
| Kode pos | 23xxx-24xxx |
| Kode area telepon | Daftar
|
| ISO 3166 code | ID-AC |
| Pelat kendaraan | BL |
| Dasar hukum pendirian | UU No. 24 Tahun 1956 UU No. 11 Tahun 2006 |
| APBD | Rp 16.763.469.972.136-,[11] (2021) |
| PAD | Rp 2.401.682.455.965,- (2021) |
| DAU | Rp 2.010.367.360.000,- (2021)[12] |
| DAK | Rp 1.777.891.260.000,- (2021)[12] |
| Lagu daerah | "Bungong Jeumpa" |
| Rumah adat | |
| Senjata tradisional | |
| Flora resmi | Bunga jeumpa |
| Fauna resmi | Cicempala kuneng |
| Situs web | acehprov |
Aceh (Jawi: اچيه دارالسلام) iyalah sabuah prupinsi di Indunisia nang indung banuanya baandak di Banda Aceh. Aceh iyalah sasabuting prupinsi di Indunisia nang dibari satatus sawagai dairah istimiwa wan dibari jua kawinangan otonomi husus.[13]
Aceh baandakan di hujung utara pulau Sumatra wan iyalah prupinsi paling barat di Indunisia. Lawan juwa prupinsi ngini parak lawan Kapulauan Andaman duwa Nikobar di Hindia wan tapisah lawan Laut Andaman. Prupinsi Aceh bahalatan lawan Taluk Benggala wan Laut Andaman di subalah utara, Samudra Hindia di subalah barat, Salat Malaka di subalah timur, wan Sumatra Utara di subalah tanggara wan salatan.[14]
Sajarah Prupinsi Aceh diwarnai lawan kabibasan pulitik duwa penolakan karas ka kandali asing, tamasuk bakas panjajah Walanda wan dulu pamarintah Indunisia. Amun dibandingakan lawan prupinsi nang lain, Prupinsi Aceh iyalah banua nang konservatif banar (manjunjung tinggi nilai-nilai agama).[15] Parsintasi panduduk Muslim-nya iyalah nang paningginya di Indunisia wan buhannya hidup sasuai Sariat Islam.[16]
Maumpat pakulih cacah jiwa Badan Pusat Statistik wayah 2020, rikinan warga prupinsi ngini kikira 5.274.871 ikung.[17]
Prupinsi Aceh baisi sumber daya alam nang malimpua, tamasuk minyak bumi wan gas alam. Banyak analis mangingira cadangan gas alam Aceh iya nang pangganalnya di dunia.[18] Aceh juwa dipinandui lawan hutannya nang andakannya di sapanjang hunjuran Mungkur Barisan matan Kutacane di Kabupatin Aceh Tanggara sampai Ulu Masen di Kabupatin Aceh Jaya. Sabuting taman nasiunal bangaran Taman Nasiunal Gunung Leuser (TNGL) didiriakan di Kabupatin Aceh Tenggara.
Prupinsi Aceh iya daratan nang paling parak lawan pusat gampa bumi Samudra Hindia 2004. Imbah gampa, galumbang sunami manampur sapalihan pasisir barat Aceh. Kikira tarikin 170.000 ikung maninggal dunia atawa hilang marga bencana nitu.[19] Bencana ngini juwa nang mamulai adanya parjanjian badamai antara Pamarintah Ripublik Indunisia wan bubuhan seperatis, Garakan Aceh Mardika (GAM).
Riwayat
[babak | babak asal-mulanya]Tiba ngaran
[babak | babak asal-mulanya]Aceh panambayan dipinandui lawan ngaran Aceh Darussalam (1511–1945). Prupinsi ngini disahkan wayah 1956 lawan ngaran Aceh sabalum diubah jadi dairah istimiwa Aceh (1959–2001), Nanggroe Aceh Darussalam (2001–2009), wan babulik ka Aceh mulai 2009.[20] Sabalumnya, ngaran Aceh rajin ditulis Acheh, Atjeh, wan Achin.[21]
Jaman prasajarah
[babak | babak asal-mulanya]
Aceh hudah diganai manusia mulai jaman Mesolitikum. Ngini dibuktiakan lawan adanya situs Mungkur karang nang diklaim sawagai paninggalan jaman nitu di Kabupatin Aceh Tamiang. Salain pada nitu, di Situs Desa Pangkalan juwa hudah dibulangkir lawan juwa tahag artefak paninggalan matan jaman Mesolitikum nangkaya kapak Sumatralith, fragmen gigi manusia, tulang badak, wan sapalih pakakas sederhana nang lain.
Salain pada di Kabupatin Aceh Tamiang, paninggalan kahidupan prasajarah di Aceh juwa tahaga di dataran tinggi Gayo parsisnya di Ceruk Mendale wan Ceruk Ujung Karang nang ada di parak Danau Laut Tawar. Tahaganya situs prasajarah ngini maungkapakan bukti adanya hunian manusia prasajarah nang hudah tajadi di sini wayah 7.400 sampai 5.000 tahun nang halam.[22]
Jaman karajaan
[babak | babak asal-mulanya]Jaman karajaan Hindu-Buddha
[babak | babak asal-mulanya]Mahirip juwa lawan banua lain di Kapulauan Nusantara, Aceh juwa suah marasaakan wayah rami-raminya agama Hindu wan Buda nang datang matan Asia salatan (India). Wayah nitu di Aceh hudah ada karajaan-karajaan nang bardasarkan agama tartantu misalnya Karajaan Indra Puri, Karajaan Indra Patra wan Karajaan Indra Purwa nang andakannya di Aceh Besar nang maanut kaparcayaan Hindu wan tapangaruh lawan India. Salain pada nitu, Aceh juwa bahari tamasuk bagian matan karajaan-karajaan Hindu-Buddha nang suah barjaya di Nusantara ribuan tahun lalu nangkaya Sriwijaya.
Prasasti Tanjore matan Tamil manyambat bahwa wayah 1030, Karajaan Lamuri tamasuk di antara wilayah nang ditaklukkan lawan Rajendra Chola I matan Karajaan Chola.[23]
Masuknya Islam
[babak | babak asal-mulanya]
Ihwal pabila Islam masuk ak Aceh masih balum ada catatan nang pasti. Sapalih parcaya hudah dimulai matan kahalifahan Utsman bin Affan[24] sawagai halifah katalu imbah karasulan Muhammad SAW.
Tarait Islam nang datang ka Aceh, Snouck Hurgronje lawan idabul Gujaratnya manyambat Islam nang datang ka sana lainan Islam nang dibawa Muhammad, tagal Islam nang hudah berkembang matang. Lain Islam matan Al Quran wan Hadis, tagal Islam lawan kitab-kitab Fikih wan dogmanya matan 3 abad imbahnya.[25]
Sapalih pulang, ada nang bapankawa bahwa Islam nang datang ka Aceh hudah dimulai matan mulai tahun Hijriyah panambayan (618 M). Satu pankawa nang ujar panulis buku Tasawuf Aceh iya pankawa nang kada masuk akal. Alasan nang disambatnya iyalah pada wayah nitu; ada puang antara wahyu pamulaan (610 M) lawan wahyu kadua ka Muhammad salawas 2,5 tahun. Ditambah lawan wayah badakwah basambunyi nang digawi Muhammad salawas 3 tahun. Lawan pulang hanyar pas tahun ka-7 wayah kanabiannya hanyar dimulai dakwah nang wani dilihat urang.[26] Tagal pulang ada sadikit parsualan, nang kawa disusuri matan adanya karajaan pamulaan bagaya Islam di Aceh, Karajaan Peureulak nang didiriakan wayah 1 Muharram 225 Hijriyah.[27]
Kasultanan Aceh
[babak | babak asal-mulanya]
Kasultanan Aceh iya kalanjutan pada Kasultanan Samudra Pasai nang ampihan wayah handak pahabisan abad ka-14.[28] Kasultanan Aceh andakannya di utara pulau Sumatra lawan indung banuanya di Kutaraja. Dalam sajarahnya nang panjang nitu (1496–1903), Aceh hudah maukir wayah lampaunya lawan begitu megah wan menakjubkan, terutama marga kamampuannya dalam mangambangkan pola wan sistem pandidikan militer, komitmennya dalam menentang imperialisme bangsa Eropa, sistem pamarintahan nang taratur wan sistematik, mawujudkan pusat-pusat pangkajian ilmu pangatahuan, sampai kamampuannya dalam bahubungan diplomatik lawan Nagara lain.
Aceh Darussalam pada jaman kakuasaan jaman Sultan Iskandar Muda Meukuta Perkasa Alam (Sultan Aceh ka 19), iya nagari nang sugih wan makmur. Ujar panjelajah matan Prancis nang datang wayah kajayaan Aceh di jaman nitu, kakuasaan Aceh sampai pasisir barat Minangkabau sampai Perak. Kasultanan Aceh hudah bahubungan lawan karajaan-karajaan di dunia Barat wayah abad ka-16, tamasuk Inggris, Ottoman, wan Walanda.
Kasultanan Aceh terlibat perebutan kakuasaan nang berkepanjangan mulai awal abad ka-16, pamulaan lawan Portugal, lalu mulai abad ka-18 lawan Britania Raya (Inggris) wan Walanda. Pada akhir abad ka-18, Aceh terpaksa menyerahkan wilayahnya di Kedah wan Pulau Pinang di Samananjung Malayu ka Britania Raya.
Wayah 1824, Parsetujuan Britania-Walanda ditandatangani, di mana Britania manjulungi wilayahnya di Sumatra ka Walanda. bubuhan Britania mangklaim bahwa Aceh iya koloni buhannya, tagal hal ngini kada bujur. Wayah 1871, Britania mambiarakan Walanda manjajah Aceh, kamungkinan gasan mancagah Prancis sakira kada kawa dapat kakuasaan di kawasan nitu.
Perang Aceh
[babak | babak asal-mulanya]
Perang Aceh dimulai pas Walanda manyataakan perang ka Aceh wayah 26 Maret 1873, dimulai matan kadatangan Jenderal J.H.R Kohler lawan pasukan nang banyaknya 3.198, tamasuk 168 perwira KNIL.[29]
Imbah maancam diplomatik, tagal kada barhasil marabuti wilayah nang ganal. Perang babulik berkobar wayah 1883, tagal gagal pulang, wan pada 1892 wan 1893, bubuhan Walanda maanggap bahwa buhannya hudah gagal marabuti Aceh. Bahkan, pada hari pamulaan perang tarjadi, 1 unit kapal perang Walanda, Citadel van Antwerpen takana 12 timbakan mariam matan pasukan Aceh.[30][31]
Dr. Christiaan Snouck Hurgronje, urang ahli nang bapura-pura masuk Islam matan Uniparsitas Leiden nang hudah barhasil dapat kaparcayaan matan pamimpin Aceh, imbahnya mambariakan saran ka Walanda sakira serangan buhannya diarahakan ka buhan ulama, kain ka sultan. Saran ngini barhasil. Wayah 1898, Joannes Benedictus van Heutsz dinyatakan sawagai gubernur Aceh, wan baduwa letnannya, Hendrikus Colijn, marabuti handak barataan wilayah Aceh.[32]
Sultan Muhammad Dawud Syah ujungnya manyarahakan diri ka Walanda wayah 1903 imbah dua bininya, anak lawan juwa umanya badahulu ditangkap lawan Walanda. Kasultanan Aceh ayungannya habis di 1904. Rahatan nitu, indung banua Aceh hudah dirabuti Walanda. Tagal parlawanan masih tatap digawi lawan panglima-panglima di padalaman wan lawan para Ulama Aceh sampai akhirnya jepang masuk wan manggantikan peran Walanda. Perang Aceh iyalah perang nang pambanyaknya maulah rugi bubuhan Walanda sapanjang sajarah panjajahan Nusantara.[33][34]
Wayah panjajahan
[babak | babak asal-mulanya]Bangkitnya nasionalisme
[babak | babak asal-mulanya]
Pahadangan nitu, wayah kakuasaan Walanda, urang-urang Aceh mulai maadakan karja sama lawan wilayah-wilayah lain di Indunisia wan umpat juwa dalam bamamacam Garakan nasionalis wan pulitik. Aceh sasain hari sasain umpat dalam Garakan nasionalis Indunisia. Saat Volksraad (parlemen) dibentuk, Teuku Nyak Arif terpilih sawagai wakil pamulaan matan Aceh. (Nyak Arif lalu dilantik sawagai gubernur Aceh lawan gubernur Sumatra pamulaan, Mr. Teuku Muhammad Hasan).
Rahatan Jepang mulai mangobarkan perang gasan mausir kolonialis Eropa matan Asia, tokoh-tokoh pejuang Aceh mangirim utusan ka pemimpin perang Jepang gasan membantu usaha mausir Walanda matan Aceh. Negosiasi dimulai Wayah 1940. Imbah Sapalih rencana pendaratan dibatalkan, akhirnya pada 9 Pibuari 1942 kakuatan militer Jepang mendarat di wilayah Ujong Batee, Aceh Besar. kadatangan buhannya disambut lawan tokoh-tokoh pejuang Aceh wan masarakat umum. Masuknya Jepang ka Aceh membuat Walanda terusir secara permanen matan tanah Aceh.
Awalnya Jepang bersikap baik wan hormat kapada masarakat wan tokoh-tokoh Aceh, wan mahurmati kaparcayaan wan adat istiadat Aceh nang bernafaskan Islam. Rakyat pun kada segan gasan membantu wan ikut lawan juwa dalam program-program pambangunan Jepang. tagal katika kaadaan hudah membaik, pelecehan terhadap masarakat Aceh baistilahnya kaum perempuan mulai digawi lawan personel tentara Jepang. Rakyat Aceh nang beragama Islam pun mulai diperintahkan gasan membungkuk ka arah matahari terbit di waktu pagi, Sabuting perilaku nang sangat berihwalan lawan akidah Islam. marga nitu pecahlah perlawanan rakyat Aceh terhadap Jepang di seluruh dairah Aceh. contoh nang paling dipinandui iyalah perlawanan nang dipimpin lawan Teungku Abdul Jalil, saikung ulama matan dairah Bayu, parak Lhokseumawe.
Pasca kamerdekaan Indunisia
[babak | babak asal-mulanya]
Darul Islam/Tentara Islam Indunisia
[babak | babak asal-mulanya]Aceh nang panambayan bagabung lawan Indunisia lawan jaminan Soekarno pacangan manarapakan Sariat Islam, merasa sangkal marga Sariat Islam kada dijadikan sawagai landasan Nagara. Sampai wayah 13 Muharram 1372 H/21 Siptimbir 1953 M, Teungku Muhammad Daud Beureu'eh atas ngaran rakyat Aceh maumumkan bagabung lawan Nagara Islam Indunisia nang didiriakan lawan Kartosoewirjo.[35]
Garakan Aceh Merdeka
[babak | babak asal-mulanya]
Mulai 1976, organisasi pambibasan bangaran Garakan Aceh Merdeka hudah bausaha gasan mamisahakan Aceh matan Indunisia malalui militer. Wayah 15 Agustus 2005, GAM wan pamarintah Indunisia ayungannya manandatangani parsatujuan damai sampai ampih konflik antara kadua bubuhan imbah handak 30 tahun.[36]
Imbah gampa wan sunami 2004, yaitu pas 2005, pamarintah Ripublik Indunisia wan Garakan Aceh Merdeka akur maampihi konflik di Aceh. Parjanjian ngini ditandatangani di Finlandia, nang dibantui lawan bakas pajabat Finlandia, Martti Ahtisaari.
Pulitik duwa pamarintahan
[babak | babak asal-mulanya]Sistem pamarintahan nang ada di Aceh pahinian ada 2, yaitu Sistem Pamarintahan Lokal Aceh wan Sistem Pamarintahan Indunisia. Bardasarkan penjenjangan, parbidaan nang tampak iyalah adanya pamarintahan mukim nang andakannya di antara kacamatan wan gampong. Dalam sistem pamarintahan lokal Aceh ada juwa sapalih jabatan nang wastu ada di Aceh nangkaya imeum meunasah, tuha peuet wan imeum mukim
Aceh sawagai dairah istimiwa
[babak | babak asal-mulanya]Pahinian, satuan pamarintahan dairah nang bastatus dairah istimiwa di Indunisia hanya dua prupinsi yaitu Aceh (UU Nomor 44 Tahun 1999) wan Prupinsi Dairah Istimiwa Yogyakarta (UU 13 Tahun 2012). Bardasarkan status pamarintahan dairah nang basipat istimiwa, UU Nomor 44 Tahun 1999 ihwal Penyelenggaraan kaistimiwaan gasan dairah Prupinsi istimiwa Aceh hudah mambariakan legitimasi sacara yuridis formal kaistimiwaan.[37]

Penyelenggaraan kaistimiwaan Aceh meliputi:
- Penyelenggaraan kahidupan baagama;[38]
- Penyelenggaraan kahidupan adat;
- Penyelenggaraan pandidikan; dan
- Peran ulama dalam penetapan kabijakan dairah.[39]
Keistimiwaan di bidang penyelenggaraan kahidupan baagama dalam bentuk palaksanaan sariat Islam gasan umatnya di Aceh, lawan tatap manjaga karukunan hidup antarumat baagama, meliputi: ibadah, ahwal alsyakhshiyah (hukum kaluarga), muamalah (hukum perdata), jinayah (hukum pidana), qadha’ (peradilan), tarbiyah (Pandidikan), dakwah, syiar, wan pembelaan Islam. kaistimiwaan di bidang penyelenggaraan kahidupan adat meliputi lambaga Wali Nanggroe wan lambaga Adat Aceh (misal Majelis Adat Aceh, Imeum mukim, wan Syahbanda).
Kaistimiwaan di bidang pandidikan meliputi penyelenggaraan Pandidikan nang bakualitas lawan juwa manambah materi muatan lokal sasuai lawan sariat Islam lawan juwa menyelenggarakan pandidikan madrasah ibtidaiyah wan madrasah tsanawiyah. Kaistimiwaan di bidang peran ulama meliputi Majelis Permusyawaratan Ulama (MPU) Aceh wan Kabupatin/Kuta nang baisi tugas wan wewenang gasan mambari fatwa baik diminta aatawa kada diminta ka persoalan pamarintahan, pambangunan, pambinaan masarakat, wan ekonomi; wan mambari arahan lawan urang nang balain pandapat di masarakat dalam ihwal kaagamaan.
Aceh sawagai dairah husus
[babak | babak asal-mulanya]Dalam praktik katatanagaraan di Indunisia sampai pahinian wastu walu buting dairah nang dinyataakan bastatus sawagai dairah husus yaitu Aceh, dairah husus indungbanua Jakarta, Prupinsi Papua, Papua Barat, Papua Salatan, Papua Pagunungan, Papua Tangah wan Papua Barat Daya
Sipat husus Aceh hudah diatur bardasarkan UU Nomor 11 Tahun 2006 ihwal pamarintahan Aceh (LN 2006 No 62, TLN 4633) pada hakikatnya manifestasi matan UUD Tahun 1945. Nagara maakui wan mahurmati satuan-satuan pamarintahan dairah nang basipat husus atawa basipat istimiwa nang diatur lawan undang undang. Bardasarkan Undang-undang pamarintahan Aceh (UU-PA), sawagai dairah husus, pahinian hudah baisi 26 kawenangan husus. Ihwal ini artinya, otonomi saluas-luasnya pada dasarnya lainan sekadar hak, tagal labih pada nitu yaitu iya kawajiban konstitusional gasan dimanfaatkan banyaknya-besarnya gasan kasajahtaraan di Aceh. Lawan marga nitu Aceh ada 2 sambatan yaitu dairah istimiwa wan dairah husus, sampai ngaran Aceh kawa disambat sawagai Dairah Husus Prupinsi Dairah Istimiwa Aceh.[40][41]

UU pamarintahan Aceh ngini kada kawa lapas pada Nota kasepahaman (Memorandum of Understanding) antara pamarintah Ripublik Indunisia wan Garakan Aceh Merdeka nang ditandatangani wayah 15 Agustus 2005 di Helsinki wan iya tagasnya rekonsiliasi secara bamartabat ampah ka pambangunan sosial, ekonomi, lawan juwa pulitik di Aceh secara berkelanjutan. Hal-hal mendasar nang jadi isi UU pamarintahan Aceh ngini antara lain:
- pamarintahan Aceh iyalah pamarintahan dairah Prupinsi dalam sistem NKRI Bardasarkan UUD Tahun 1945 nang menyelenggarakan urusan pamarintahan nang dilaksanakan lawan pamarintah dairah Aceh wan Dewan Perwakilan Rakyat dairah Aceh sasuai lawan fungsi wan kawenangan masing-masing.
- Tatanan otonomi seluas-luasnya nang diterapkan di Aceh Bardasarkan UU pamarintahan Aceh ngini iya subsistem dalam sistem pamarintahan secara nasional.
- Pengaturan dalam Qanun Aceh maupun Kabupatin/kuta nang banyak diamanatkan dalam UU pamarintahan Aceh iya wujud konkret gasan terselenggaranya kawajiban konstitusional dalam pelaksanaan pamarintahan nitu.
- Pengaturan perimbangan kauangan pusat wan dairah tercermin melalui pemberian kawenangan gasan pemanfaatan sumber pendanaan nang ada.
- Implementasi formal penegakan sariat Islam lawan asas personalitas ka-Islaman terhadap setiap orang nang andakannya di Aceh tanpa membedakan kawargaNagaraan, kadudukan, wan status dalam wilayah sasuai lawan batas-batas dairah Aceh.
Ngaran (nomenklatur) nang dipakai ujar Pasal 1 angka 2 UU 11/2006 iyalah Aceh; kada batambah "Prupinsi" atawa kuyaan "dairah istimiwa", Aceh iya dairah husus (juwa dairah istimiwa) marga Aceh iya sabutingannya dairah di Indunisia nang basipat istimiwa wan dibarii otonomi baistilah; "Aceh iyalah dairah Prupinsi nang iya kasatuan masarakat hukum nang basipat istimiwa wan dibarii kawenangan baistilah gasan maatur wan maharagu saurang urusan pamarintahan wan kapantingan masarakat sana sasuai lawan paraturan parundang-undangan dalam sistem wan prinsip Nagara Kasatuan Ripublik Indunisia bardasarkan Undang-Undang Dasar Nagara Ripublik Indunisia Tahun 1945, nang dipimpin lawan saikung Gubernur. " Pasal 1 angka 2 UU 11/2006.[42]
Sistem pamarintahan
[babak | babak asal-mulanya]Gubernur batanggungjawab ihwal wilayah Prupinsi Aceh. Pahinian, gubernur atawa kapala dairah nang manjabat di Prupinsi Aceh yaitu Muzakir Manaf, lawan wakil gubernur Fadhlullah. buhannya manang wayah Pamilihan umum Gubernur Aceh 2024. Muzakir Manaf iya gubernur Aceh ka-20, mulai Prupinsi ngini diulah. Muzakir wan Fadhlullah dilantik lawan Mantri Dalam Nagari Ripublik Indunisia, Tito Karnavian rahatan sidang paripurna istimiwa Diwan Parwakilan Rakyat Aceh wayah 12 Pibuari 2025, gasan masa jabatan 2025-2030.[43]
| Foto | Gubernur | Mulai Jabatan | Akhir Jabatan | Periode | Ket. | Foto | Wakil Gubernur | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Muzakir Manaf | 12 Pibuari 2025 | Petahana | 23 | [44] | Fadhlullah | |||||
Demografi
[babak | babak asal-mulanya]Kabangsaan
[babak | babak asal-mulanya]Aceh baisi 12 urang asli, nang pangganalnya iya Urang Aceh nang bahamburan handak barataan di samunyaan wilayah Aceh tautama mangganai wilayah pasisir mulai matan Langsa di pasisir timur utara sampai ka Trumon di pasisir barat salatan. Urang pambanyaknya kadua iya Urang Gayo nang mangganai wilayah Dataran Tinggi Gayo. Urang lain iya Urang Alas nang mangganai Kabupatin Aceh Tenggara, Melayu Tamiang di Aceh Tamiang, Urang Aneuk Jamee di wilayah barat wan salatan, Urang Kluet di Aceh salatan, wan Urang Singkil di kuta Subulussalam wan Kabupatin Singkil.
Di wilayah Kapulauan ada Urang Devayan di Pulau Simeulue bagian salatan, Urang Sigulai di utara Simeulue, Urang Lekon di Alafan wan Urang Haloban di Pulau Banyak.
Salain pada urang asli, juwa tahaga bubuhan pandatang nangkaya Jawa, Minang, Batak, Arab, Tionghoa, Tamil, Karo, wan Nias. Kulihan cacah jiwa wayah 2000, mahasil etnis urang aceh yaitu: Aceh, Gayo, Melayu, Batak, Jawa, Jamèë, Singkil, Devayan, Minangkabau, wan lain-lain[45] Tagal cacah jiwa 2000 ngini digawi rahatan Aceh dalam wayah konflik sesampai kada ada data nang pasti/akurat pada wayah nitu gasan maminandui populasi per etnis masing-masing & persennya. Cakupannya hanya menjangkau kurang matan seTangah populasi Aceh saat nitu. Adapun urutan Urang bangsa diatas hanya (perkiraan). wayahlah paling serius dalam pencacahan tahaga di Kabupatin Aceh Timur wan Aceh Utara, wan kada ada data sama sekali nang dikumpulkan matan Kabupatin Pidie. katalu Kabupatin ngini iya Kabupatin lawan mayoritas etnis Aceh.[46]
Bardasarkan kulihan cacah jiwa 2010, tahaga 10 etnis bangsa pangganalnya di Aceh, yaitu:[47]
| No | Etnis | Jumlah | %tase |
|---|---|---|---|
| 1 | Urang Aceh | 3.160.728 | 71,72% |
| 2 | Urang Jawa | 399.971 | 9,08% |
| 3 | Urang Gayo | 322.996 | 7,33% |
| 4 | Urang Batak | 147.295 | 3,34% |
| 5 | Urang Melayu Tamiang | 95.152 | 2,16% |
| 6 | Urang Aneuk Jamee | 62,838 | 1,43% |
| 7 | Urang Singkil | 49.580 | 1,13% |
| 8 | Urang Minangkabau | 46.600 | 1,04% |
| 9 | Urang Devayan | 33.112 | 0,75% |
| 10 | Lain-lain | 89.172 | 2,02% |
Basa
[babak | babak asal-mulanya]Basa dairah nang pambanyaknya dituturakan iyalah Basa Aceh nang dipakai lawan Urang Aceh. Salain pada nitu juwa ada Basa Gayo, Alas, Kluet, Singkil, Jamee wan Malayu Tamiang.
Di Simeulue ada 3 basa yaitu Basa Devayan, Sigulai, wan Leukon. Salain pada nitu juwa ada Basa Haloban di Pulau Banyak.
Sapalih basa dairah matan bagian Indunisia nang lain juwa dituturakan lawan sapalih panduduk di Aceh, nangkaya Basa Jawa nang bahambur di kampung-kampung transmigrasi di barataan Aceh.[48]
Agama
[babak | babak asal-mulanya]Banyak panduduk Aceh maanut agama Islam wan Sariat Islam jadi hukum positif di dairah istimiwa Aceh. Agama lain nang dianut lawan panduduk Aceh iya agama Kristen nang dianut lawan pandatang matan urang Batak, warga katurunan Cina nang kabanyakan baetnis Hakka banyak baagama Buda, sapalih umpat Kristen, sapalihnya lagi umpat agama Konghucu, imbah nitu ada juwa agama Hindu nang dianut lawan pandatang baetnis Bali wan sapalih peranakan (urang katurunan India-Tamil/Hindi) nang kada tapi banyak buhannya.[8][9]
Salain pada nitu Aceh baisi kaistimiwaan pada prupinsi nang lain, marga di Aceh Sariat Islam dibarlakukan lawan sapalih banyak warganya nang maanut agama Islam, bardasar UU No.18/2001.
Pandidikan
[babak | babak asal-mulanya]
Ihwal pandidikan, sabujurannya prupinsi naya dapat status istimiwa juwa salain pada Yogyakarta. Pandidikan di Aceh kawa disambat kada tapi baik. Sabubuting nang maulah iya konflik Aceh nang kada baampihan, lalu musibah gampa wan sunami lawan juwa buhannya marasa jadi anak tiri matan pamarintah Pusat, nang maulah sakian ribu sakulah wan institusi pandidikan jadi kurban. Wayah Ujian Akhir Nasiunal 2005, ada ribuan siswa nang kada lulus wan tapaksa umpat ujian baasa.
Tagal, satatahun tadi, pamarintah Aceh malalui Dinas Pandidikan Aceh bausaha banar gasan manaikakan status pandidikan di Aceh. Manaikakan mutu pandidikan iya upaya gasan mawujudkan "Aceh Caroeng / Aceh Hebat", sampai rahatan Ujian Nasiunal Babasis Komputer (UNBK) nang digawi wayah 2019 di Aceh nitu dinyatakan sawagai satu matan pitung prupinsi di Indunisia nang manggawi UNBK 100 %.[49]
Aceh juwa baisi parguruan tinggi yaitu:

Parguruan tinggi nagari
[babak | babak asal-mulanya]Di bawah ngini iyalah daptar parguruan tinggi nagri tapandang nang ada di Aceh:
- Uniparsitas Syiah Kuala
- Uniparsitas Islam Nagari Ar-Raniry
- Uniparsitas Malikussaleh, Aceh Utara
- Uniparsitas Samudra Langsa
- Uniparsitas Teuku Umar, Meulaboh
- Uniparsitas Islam Nagari Sultanah Nahrasiyah, Lhokseumawe
- Uniparsitas Tarbuka, Aceh
- Institut Agama Islam Nagari Langsa
- Institut Agama Islam Nagari Takengon
- Institut Sani Budaya Indunisia Aceh
- Pulitiknik Nagari Lhokseumawe
- Pulitiknik Kasihatan Kamenkes Aceh
- Sakulah Tinggi Agama Islam Nagari Teungku Dirundeng Meulaboh
Parguruan tinggi swasta
[babak | babak asal-mulanya]Di bawah ngini iyalah daptar parguruan tinggi swasta tapandang nang ada di Aceh:
- Uniparsitas Serambi Mekkah, Banda Aceh
- Uniparsitas Muhammadiyah Aceh, Banda Aceh
- Uniparsitas Iskandar Muda, Banda Aceh
- Uniparsitas Ubudiyah Indunisia, Banda Aceh
- Uniparsitas Bina Bangsa Getsempena, Banda Aceh
- Uniparsitas Abulyatama, Aceh Besar
- Uniparsitas Almuslim, Bireuen [50]
- Uniparsitas Islam Aceh, Bireuen
- Uniparsitas Bumi Persada, Lhokseumawe [51]
- Uniparsitas Islam Kabangsaan Indunisia, Bireuen wan Lhokseumawe
- Uniparsitas Sains Cut Nyak Dhien, Langsa
- Uniparsitas Jabal Ghafur, Pidie
- Uniparsitas Gajah Putih, Aceh Tangah
- Uniparsitas Gunung Leuser, Aceh Tenggara
- Institut Agama Islam Al-Aziziyah
- Politeknik Aceh
- Politeknik Aceh salatan
- Politeknik Indunisia Venezuela
- Politeknik Kutaraja
- Politeknik Pelayaran Malahayati
- Sakulah Tinggi Ilmu Ekonomi Sabang
- Sakulah Tinggi Teknik Iskandar Thani
Budaya
[babak | babak asal-mulanya]
Aceh ngini iyalah kawasan nang baisi banyak kasanian budaya nangkaya wilayah Indunisia nang lain.[52] Aceh juwa baisi bamamacam karajian, seni budaya nang has nangkaya tari-tarian, wan budaya nang lain nangkaya:
Kerajinan
[babak | babak asal-mulanya]- Tas has Aceh
- Peci has Aceh
- Peci has Gayo
- Kasap Aceh
- Kupiah Meukutob
- Kerawang Gayo
- Ayaman Tikar Pandan
Tradisi adat
[babak | babak asal-mulanya]Senjata tradisional
[babak | babak asal-mulanya]Rencong iyalah senjata tradisional bangsa Aceh, tagasnya mahirip huruf L, wan amun dijanaki matan parak tagasnya nangkaya kaligrafi tulisan bismillah. Rencong tamasuk dalam kategori belati.
Salain pada rencong, bangsa Aceh juwa baisi senjata has nang lain, nangkaya sikin panyang, peurise awe, peurise teumaga, siwah, geuliwang wan peudeueng.
Rumah tradisional
[babak | babak asal-mulanya]Rumah tradisional Aceh dingarani Rumoh Aceh. Rumah ngini parian rumah panggung lawan 3 bagian utama wan 1 bagian tatambahan. Talu bagian utama matan rumah Aceh yaitu seuramoë kauë (palataran), seuramoë teungoh (surambi tangah) wan seuramoë likôt (surambi balakang). Sedangkan 1 bagian tambahannya yaitu rumoh dapu (padapuran).[53]
Tarian
[babak | babak asal-mulanya]

Aceh baisi banyak tarian matan 9 etnis nang ada. Sapalih tarian nang dipinandui di tingkat nasiunal wan bahkan dunia iya tarian nang berasal matan Aceh, nangkaya Tari Rateb Meuseukat wan Tari Saman.[54] Sapalih tarian nang dipinandui matan etnis Aceh iyalah Seudati, Ratoh Duek, Rateb Meuseukat,Tari Likok Pulo, Pho, Ranup lam Puan, Rapa'i Geleng, Tarek Pukat, Tari Laweuët wan Rabbani Wahed. Sapalih tarian nang dipinandui matan etnis Gayo iyalah Saman, Bines, Didong, Guel, wan Munalu. Tarian-tarian matan etnis nang lain iyalah Ula-ula Lembing (Tamiang), Mesekat (Alas), Landok Sampot (Kluet), Dampeng (Singkil) wan Nandong (Simeulue).
Makanan
[babak | babak asal-mulanya]
Masakan Aceh, tapangaruh matan rasa makasan nang datang tumatan bamaacam budaya nang suah singgah bahari di Aceh, nangkaya masakan India wayah mamakai rarampah kaya jintan, kapulaga, adas lawan rampah nang lainnya. Pahadangan nitu, ada juwa tadapat pangaruh matan masakan Timur Tangah lawan bamamacam masakan Malayu gasan masakan iwak duwa hundangnya.[55]
Aceh baisi bamamacam parian makanan nang asli sana, nangkaya Timpan, Gulai Bebek, Kari Kambing, Gulai Pliek U lawan Meuseukat nang wahini ngalih banar tahaga. Salain nitu, ada juwa Keurupuk Meuliëng matan Pidie, Dodoi Sabang, Bu Leukat Boh Driën (lakatan durian), lawan juwa baulu manis matan Peukan Bada lawan Ruti Samahani tumatan Aceh Besar.
Di Pidie Jaya tapandang banar lawan wadai matan Meureudu yaitu Adeè. Pahadangan nitu, di Aceh Utara ada Martabak Durian, di Bireuen ada Sate matang nang pamulaannya tiba tumatan kampung Matang Glumpang Dua. Di Kuta Langsa ada Sop Sumsum lawan Gulai Ikan Sembilang nang has. Lawan juwa, di Kabupatin Aceh Singkil lawan kuta Subulussalam ada Lompong sagu nang mahirip duwa lalampar.
Tagal pada nitu barataan, masakan nang dianggap mawakili Aceh yaitu Mi Aceh, masakan mi kuning nang dimasak lawan bumbu has barasa padas.[55]
Iklim
[babak | babak asal-mulanya]Sawagai wilayah nang andakannya kada jauh matan garis katulistiwa, iklim di Aceh handak barataan tropis. Di wilayah pasisir pantai suhu udara rarata 26,9 °C, suhu udara paningginya sampai 32,5 °C wan parandahnya 22,9 °C. Kahumapan dairah ngini kikira antara 70 wan 80 %. Antara Marit sampai Agustus, Aceh masuk musim kamarau, kondisi ngini dipangaruhi lawan massa udara benua Australia. Pahadangan nitu, musim hujan rancak ada di Siptimbir sampai Pibuari nang dihasilkan matan massa udara daratan Asia wan Samudra Pasipik. Aceh baisi curah hujan nang bamamacam kikira antara 1.500-2.500 mm par tahun.[56]
Geografi
[babak | babak asal-mulanya]Aceh menampati wilayah ujung paling barat di pulau Sumatra wan Nagara Indunisia, di mana titik terluar Nagara kasatuan Ripublik Indunisia andakannya di Pulau Rondo, pahadangan nitu nitu kilometer Nol Indunisia andakannya di pulau Weh. Secara geografis Aceh andakannya antara 2°–6° lintang utara wan 95° – 98° lintang salatan lawan katinggian rarata 125 meter di atas permukaan laut. Batas batas wilayah Aceh, subalah utara wan timur bahalatan lawan Salat Malaka, subalah salatan iyalah sabutingannya perbatasan darat lawan Sumatera Utara wan subalah barat lawan Samudera Hindia.[57]
Luas Aceh 5.677.081 ha, lawan hutan sawagai lahan terluas nang sampai 2.290.874 ha, diumpati lahan parkabunan rakyat saluas 800.553 ha. Sedangkan lahan industri baisi luas terkecil yaitu 3.928 ha. Cakupan wilayah Aceh terdiri matan 119 pulau, 35 gunung wan 73 sungai utama.[57]
Paristiwa
[babak | babak asal-mulanya]Pra-sunami 2004
[babak | babak asal-mulanya]Sabalum bencana sunami 26 Desember 2004, Paiwakan iya Sabubuting pilar ekonomi lokal di Aceh, menyumbangkan 6,5 % matan Penkawaan dairah Bruto (PDB) senilai 1,59 triliun Wayah 2004 (Dinas Paiwakan wan kalautan Aceh 2005). Potensi produksi Paiwakan tangkap sampai 120.209 ton/tahun pahadangan nitu Paiwakan budi daya sampai 15.454 ton/tahun Wayah 2003 (Dinas Paiwakan wan kalautan Aceh 2004). Produksi Paiwakan nitu merata, baik di Samudra Hindia maupun Salat Malaka.
Industri Paiwakan menyediakan lebih matan 100.000 lapangan karja, 87 % (87.783) di sub sektor Paiwakan tangkap wan sisanya (14.461) di sub sektor Paiwakan budi daya. Sekitar 53.100 orang menjadikan Paiwakan sawagai mata pencaharian utama. tagal, 60 % iyalah nelayan kacil mamakai perahu berukuran kacil. matan sekitar 18.800 unit perahu/kapal ikan di Aceh, hanya 7.700 unit nang mampu melaut ka lepas pantai. Armada Paiwakan tangkap berskala besar kabanyakan beroperasi di Aceh Utara, Aceh Timur, Bireuen, Aceh Barat wan Aceh salatan.

ujar Nurasa et al. (1993), nelayan Aceh Sapalih besar mamakai alat tangkap pancing (hook and line). Alat tangkap lain iyalah pukat, jaring cincin (purse seine), pukat darat, jaring insang, jaring payang, jaring dasar, jala wan lain-lain.
Infrastruktur penunjang industri ngini meliputi satu Palabuhan Paiwakan besar di Banda Aceh, 10 Palabuhan pelelangan ikan (PPI) utama di 7 Kabupatin/kuta wan sejumlah wadah pelelangan ikan (TPI) kacil di 18 Kabupatin/kuta. Salain pada nitu ada 36.600 hae tambak, Sapalih besar tambak semi intensif nang dimiliki petambak bermodal kacil. Tambak-tambak ngini tersebar di Aceh Utara, Pidie, Bireuen wan Aceh Timur.
Departemen kalautan wan Paiwakan (DKP) Indunisia mangalula sabuting pusat pandidikan wan latihan (Pusdiklat) budi daya, sabuting pusat penelitian wan pengembangan (Puslitbang) budi daya, Sabuting laboratorium uji mutu Paiwakan wan Sabuting kapal latih. Di tiap Kabupatin/kuta, ada dinas Paiwakan wan kalautan. Total aset di sektor Paiwakan pra-sunami sampai sekitar Rp 1,9 triliun.
Pasca-sunami 2004
[babak | babak asal-mulanya]Badan Perencanaan pambangunan Nasional/Bappenas (2005) mangingira 9563 unit perahu hancur atawa tenggelam, tamasuk 3969 (41,5%) perahu tanpa motor, 2369 (24,8%) perahu bermotor wan 3225 (33,7%) kapal motor besar (5-50 ton). Salain pada nitu, 38 unit TPI rusak berat wan 14.523 ha tambak di 11 Kabupatin/kuta rusak berat. Diperkirakan total karugian langsung marga bencana sunami sampai Rp 944.492,00 (50% matan nilai total aset), sedangkan total nilai karugian tak langsung sampai Rp 3,8 miliar. Sapalih besar karugian berasal matan karusakan tambak.
Kerusakan tambak budi daya tersebar merata. Bahkan di dairah nang kada terlalu parah dampak sunaminya (misalnya di Kabupatin Aceh salatan), tambak-tambak nang tergenang kadalah mudah diperbaiki wan digunakan babulik. Total karugian sampai Rp 466 miliar, sekitar 50 % matan total karugian sektor Paiwakan. karugian ekonomi paling besar berasal matan hilangnya penkawaan matan sektor Paiwakan (tangkap wan budi daya). Hilangnya sejumlah besar nelayan, hilang atawa rusaknya sarana wan prasarana Paiwakan tamasuk alat tangkap wan perahu lawan juwa karusakan tambak menjadikan angka karugian sedemikian besarnya.
Diperkirakan produksi Paiwakan di Aceh pacangan anjlok sampai 60 %. Proses pemulihan diperkirakan membutuhkan waktu paling sedikit 5 tahun. Di subsektor Paiwakan tangkap, bahkan diduga perlu waktu lebih lama (sekitar 10 tahun), marga banyaknya nelayan nang hilang atawa meninggal Salain pada rusaknya sejumlah besar perahu atawa alat tangkap. Bardasarkan asumsi nitu, total karugian nang mungkin terjadi sampai sektor ngini pulih total wan babulik ka kondisi pra-sunami diperkirakan sampai Rp 3,8 triliun.
Bencana Hidrometeorologi 2025
[babak | babak asal-mulanya]Bencana hidrometeorologi Aceh 2025 merujuk pada serangkaian peristiwa bencana alam nang maulah bakajadian banjir wan longsor di Asia Tenggara.gasan wilayah Indunisia,Aceh iya Sabubuting Prupinsi nang terkena terdampak paling parah matan tanggal 25 sampai 30 November tahun 2025 nitu disebabkan lawan faktor meteorologis wan hidrologis. Jenis bencana nang tercatat meliputi banjir, banjir bandang, tanah longsor, angin kancang, lawan juwa abrasi pantai di sejumlah Kabupatin wan kuta.
Peristiwa nitu dipicu lawan intensitas curah hujan nang tinggi wan berlangsung dalam periode nang relatif panjang, lawan juwa dipengaruhi lawan kondisi topografi Aceh nang didominasi kawasan pegunungan wan dairah aliran sungai. Dampak nang ditimbulkan mencakup karusakan infrastruktur, terganggunya aktivitas sosial wan ekonomi masarakat, lawan juwa pengungsian panduduk di wilayah terdampak.
pamarintah dairah bersama Badan Penanggulangan Bencana Aceh (BPBA), Badan nasiunal Penanggulangan Bencana (BNPB), lawan juwa unsur Tarait nang lain melakukan upaya penanganan darurat, tamasuk evakuasi korban, pendirian posko, wan penyaluran bantuan logistik. Bencana hidrometeorologi Aceh 2025 jadi Sabubuting fokus dalam peningkatan mitigasi wan kasiapsiagaan bencana di wilayah nitu.[58]
Perekonomian
[babak | babak asal-mulanya]Parbankan
[babak | babak asal-mulanya]Pahinian, Aceh hudah manarapakan Qanun lambaga Kauangan Sariah gasan manguatkan sistem parbankan Sariah di Aceh, Qanun ngini iya paraturan parundang-undangan nang maatur ihwal kagiatan lambaga kauangan dalam rangka mawujudkan ekonomi urang Aceh nang adil wan sajahtera dalam naungan Sariat Islam. Sesampai semua sistem parbankan nang beroperasi di Aceh pahinian barataan hudah sasuai lawan Qanun LKS. Pahinian, di Aceh ada dua kantur Bank Indunisia, bank pusat Ripublik Indunisia, nang ada di Banda Aceh (kelas III) wan Lhokseumawe (kelas IV). Tugas Bank Indunisia nang tardiri matan bidang moneter, sistem pambayaran, wan parbankan. Di dairah-dairah tugas Bank Indunisia lebih dominan di bidang sistem pembayaran wan parbankan. Di bidang sistem pembayaran menyelenggarakan sistem kliring wan BI-RTGS wan di bidang parbankan maawasi wan membina bank-bank agar beroperasi lawan sehat wan mauntungkan. Sistem perekonomian berbasis Sariah pahinian gencar banar dilaksanakan, lawan pamarintah Aceh hudah mangganti Bank Aceh matan konvensional ka Bank Sariah.[59][60][61]
Industri wan energi
[babak | babak asal-mulanya]Wayah pamulaan 2018, pamarintah baidabul mambuka Kawasan Ekonomi baistilah Arun Lhokseumawe nang pacangan manggawiakan 40.000 ikung nusia, salain pada nitu Aceh baisi sejumlah industri ganal di antaranya:
- Kawasan Ekonomi baistilah Arun Lhokseumawe
- Kawasan Industri Aceh, Ladong
- Badan Pengelola Migas Aceh
- Badan Pengusahaan Kawasan Perdagangan Bebas wan Palabuhan Bebas Sabang
- PT Arun NGL: Kilang Pencairan Gas Alam di Lhokseumawe
- PT Pupuk Iskandar Muda: Pabrik Pupuk Iskandar Muda di Aceh Utara
- PT Aceh Asean Fertilizer: Pabrik Pupuk Asean di Aceh Utara
- PT Kartas Kraft Aceh: Pabrik kartas di Aceh Utara
- PT Semen Andalas Indunisia-Lafarge : Semen Andalas di Aceh Besar
- ExxonMobil: Kilang Gas Alam di Aceh Utara
- PT. Perta Arun Gas, Lhokseumawe
- PT. Pembangkitan Jawa-Bali, Lhokseumawe
- PT. Medco E&P Indunisia, Aceh Timur
- PT. Triangle Pase Inc., Aceh Timur
- PT Pertamina Hulu Energi, Aceh Utara
- PT. MIFA Bersaudara, Aceh Barat.
Sumber Daya Alam
[babak | babak asal-mulanya]Partambangan
[babak | babak asal-mulanya]Aceh baisi banyak potensi bahan tambang wan mineral nangkaya minyak bumi, gas alam, amas, batu harang dll. Daptar sapalih bahan tambang nang ada di Aceh, iyalah:[62]
| No | Bahan Tambang | Potensi (ton) | Tahaga di |
|---|---|---|---|
| 1 | Batu harang | 476.800.000 | Aceh Barat, Nagan Raya, Aceh Jaya, Singkil |
| 2 | Marmer | 1.700.000.000 | Aceh Jaya, Gayo Lues, Aceh Barat, Aceh salatan |
| 3 | Timah hirang | 8.000.000 | Subulussalam, Tamiang, Gayo Lues |
| 4 | Amas | 6.500 | Nagan Raya, Aceh Barat, Aceh Jaya, Pidie, Aceh Tangah |
| 5 | Granit | 900.000.000 | Aceh Timur |
Minyak wan gas bumi
[babak | babak asal-mulanya]Daptar wilayah gawian minyak wan gas bumi di Aceh lawan juwa cadangannya.[63][64]
| No | Wilayah gawi | Luas Wilayah (km2) | Status | Cadangan |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Blok A | 1.512 | Produksi | 450 BCF gas alam[65] |
| 2 | Blok B | 1.163 | Produksi | 18 TCF.[66] Sisa cadangan minyak bumi 3,343 MTSB, gas 104 BCSF |
| 3 | Lhokseumawe[67] | 1.206,71 | Produksi | |
| 4 | Pase | 920,02 | Produksi | 240 BCF |
| 5 | South Blok A | 420,87 | Eksplorasi | |
| 6 | Andaman I | 7.346 | Eksplorasi | 6 TCF[68] |
| 7 | Andaman II | 7.399,85 | Eksplorasi | 6 TCF |
| 8 | Andaman III[69] | 8.517 | Eksplorasi | 6 TCF[70] |
Paiwakan
[babak | babak asal-mulanya]Aceh baisi potensi Paiwakan nang ganal. Ujar data BPS 2015, jumlah produksi iwak laut banyaknya 165.778 ton wan iwak banyu tawar banyaknya 1.569 ton.[71] Sapalih kulihan iwakan nang tapandang matan Aceh nangkaya lobster matan Simeulue, hundang wan tuna.[72][73]
Partanian
[babak | babak asal-mulanya]Partanian iya sektor nang pambanyaknya manggawiakan urang di Aceh. Kontribusi Pendapatan Domestik Regional Bruto (PDRB) sektor ngini juwa tinggi banar, sampai 30 %. Aceh iya sabubuting prupinsi nang balimpua produksi banihnya. Wayah 2018, produksi gabah Aceh sampai 2,5 juta ton, pahadangan nitu urang sana sanggup mamakai wastu 1,1 juta ton Gabah karing Panen (GKP).[74] Tagal produksi ngini turun drastis wayah 2023, wastu sampai 1,4 juta ton haja.[75]
Hasil parkabunan utama Aceh nangkaya kalapa sawit, kupi, kakao, wan nilam.[76] Produksi kupi Aceh wayah 2023, paris ka-ampat nasiunal lawan jumlah 71.000 ton.[77] Pusat parkabunan kupi di Aceh ada di Kabupatin Bener Meriah wan Aceh Tangah lawan total luas parkabunan 114.000 ha.[78]
Luas parkabunan sawit di Aceh wayah 2023, paris ka-9 nasiunal lawan luas sampai 478,10 ribu ha lawan produksi 1 juta ton.[79][80] Pusat parkabunan kalapa sawit di Aceh andakannya di wilayah barat salatan.
Pariwisata
[babak | babak asal-mulanya]

Aceh baisi banyak wadah bawisata nangkaya wisata alam, sajarah wan islami. Lawan juwa inya baisi garis pantai nang cukup panjang, Sapalih gugus Kapulauan, wan luas cakupan hutan nang besar, Aceh manawarakan banyak pilihan wisata nang rami didatangi gasan wisatawan dalam wan luar nagari.
Wisata alam
[babak | babak asal-mulanya]Sabubuting wisata alam nang tapandang di Aceh iyalah wisata pantai nangkaya kawa tahaga di Sabang, Aceh Besar, Aceh Jaya, Aceh salatan, Simeulue wan Pulau Banyak. Sapalih pantai pasir putih nang tapandang nangkaya Pantai Lampuuk di Aceh Besar wan Pantai Pasi Saka di Aceh Jaya. Wisata alam nang lain nang tapandang iyalah wisata di pagunungan nangkaya di Tangse wan Dataran Tinggi Gayo. Salain pada nitu Aceh juwa tapandang lawan hutan nang masih asli nangkaya Cagar Alam Ulu Masen, Taman Nasiunal Gunung Leuser wan Suaka Margasatwa Rawa Singkil. Sapalih satwa endemis Sumatra masih kawa aja tahaga di Aceh nangkaya orangutan, gajah, harimau wan badak.
Wisata sejarah
[babak | babak asal-mulanya]Sawagai wilayah nang pamulaan batamu duwa Islam di Kapulauan Asia Tanggara, Aceh baisi banyak wadah bawisata sajarah Islam nang panting nangkaya alkah sultan kasultanan Islam panambayan di Asia Tanggara yaitu Sultan Malikussaleh. Salain pada nitu sawagai bakas wilayah kasultanan Islam nang tapangaruh banar di Asia Tanggara, banyak juwa paninggalan basajarah nangkaya batu nisan nang tahambur di barataan wilayah Aceh.
Transportasi
[babak | babak asal-mulanya]Transportasi darat
[babak | babak asal-mulanya]Parhubungan darat umum di Aceh kawa dijangkau lawan bus wan minibus. Tiap kabupatin wan kuta di Aceh baisi tarminal saurang. Jalur tol nang hudah dibangun ada jalur Banda Aceh-Sigli.
Transportasi laut
[babak | babak asal-mulanya]Ngini iya pang daptar palabuhan nang ada di Aceh :
- Palabuhan Malahayati, Aceh Besar.
- Palabuhan Internasiunal Samudera Pasai, Krueng Geukuh, Aceh Utara.[81]
- Palabuhan Internasiunal Langsa[82]
- Palabuhan Arun, Lhokseumawe
- Palabuhan Internasiunal Sabang
- Palabuhan Internasiunal Aceh Tamiang[83]
- Palabuhan Ulèë Lheuë, Banda Aceh.
- Palabuhan Jetty, Meulaboh.
- Palabuhan Ferry Labuhan Haji, Aceh salatan.
- Palabuhan Sinabang, Simeulue.
- Palabuhan Ferry Singkil, Aceh Singkil.
- Palabuhan Ferry Susoh, Aceh Barat Daya.
- Palabuhan Taluk Surin, Aceh Barat Daya.
Transportasi udara
[babak | babak asal-mulanya]Berikut ngini iya daptar bandar udara nang ada di Aceh :
- BTJ–Bandar Udara Internasiunal Sultan Iskandar Muda, Aceh Besar
- LSW–Bandar Udara Malikussaleh, Aceh Utara
- MEQ–Bandar Udara Cut Nyak Dhien, Nagan Raya
- SNB–Bandar Udara Lasikin, Sinabang
- SBG–Bandar Udara Maimun Saleh, Sabang
- TXE–Bandar Udara Rembele, Bener Meriah
- SKL–Bandar Udara Syekh Hamzah Fansyuri, Singkil
- TPK–Bandar Udara Teuku Cut Ali, Tapaktuan
- LSX–Bandar Udara Lhoksukon, Aceh Utara
- KJX–Bandar Udara Kuala Batu, Aceh Barat Daya
Stasiun karita api
[babak | babak asal-mulanya]Sajarah pamulaan karita Api di Aceh hudah dimulai wayah jaman Walanda. Wayah 1876, KNIL mulai manggawi jalur Karita Api Aceh atawa wayah nitu dipinandui lawan Atjeh Tram nang mulai jalan matan 1882 sampai 1942 wan sampat baganti ngaran jadi Atjeh Staatsspoorwegen (ASS) wayah 1916. Pahinian, karita Api Aceh ada dibawah PT. Karita Api Indunisia Divisi Regional I Sumatera Utara wan Aceh. Karita Api Cut Meutia (sabalumnya bangaran karita Api Perintis Aceh) iyalah karita api nang malayani parjalanan Stasiun Krueng Geukuh–Stasiun Kutablang.
Ngini pang daptar Stasiun karita Api nang ada di Aceh :
- (KRG)–Stasiun Krueng Geukueh
- (BKH)–Stasiun Bungkaih
- (KRM)–Stasiun Krueng Mane
- (GRK)–Stasiun Geurugok
- (KBL)–Stasiun Kutablang
- (MUS)–Stasiun Muara Satu
Urang tapandang matan Aceh
[babak | babak asal-mulanya]Pahlawan
[babak | babak asal-mulanya]
Urang Aceh iyalah urang nang gigih bajuang mampartahankan kamardikaannya. Kagigihan partampuran Aceh, kawa ditiring wan dibuktiakan di daptar ngaran pahlawan (lakian wan binian), lawan juwa bukti-bukti nang lain (ampat jenderal Walanda maninggal dalam perang Aceh, lawan juwa kuburan Karkop Peucut nang suah mancatat rekor sawagai kuburan Walanda paligarnya di luar Walanda).
Pahlawan perempuan
[babak | babak asal-mulanya]Pahlawan pria
[babak | babak asal-mulanya]Urang matan Aceh
[babak | babak asal-mulanya]- Abuya Muda Waly
- Hamzah Fansuri
- Hasan di Tiro
- Teuku Muhammad Hasan
- Tgk Abdullah Syafi'i
- Nuruddin Ar-Raniri
- Panglima Polem IX
- P. Ramlee
- Pocut Baren
- Sultan Ali Mughayat Syah matan Aceh
- Sultan Iskandar Muda
- Sultan Malikussaleh
- Surya Paloh
- Syamsuddin As-Sumatrani
- Syiah Kuala
- Teuku Ben Mahmud
- Teuku Jacob
- Teuku Nyak Markam
- Teuku Nyak Arief
- Teungku Chik Pante Kulu
- Teungku Daud Beureu'eh
- Teungku Fakinah
- Teungku Hasan Krueng Kale
- Tun Sri Lanang
Jujuhutan
[babak | babak asal-mulanya]- ↑ "Archive copy". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-10-14. Diakses tanggal 2022-10-23.
- 1 2 "GIS Dukcapil Kemendagri 2017". Kemendagri Indonesia. Diarsipkan dari versi asli tanggal 24 September 2018. Diakses tanggal 25 September 2018.
- 1 2 "Kepadatan Penduduk dan Pertumbuhan Penduduk Aceh Tahun 1961 - 2020". https://www.bps.go.id/news/2021/01/21/405/bps--270-20-juta-penduduk-indonesia-hasil-sp2020.html. Diakses tanggal 18 Februari 2021. Hapus pranala luar di parameter
|website=(bantuan) - ↑ https://www.cnnindonesia.com/nasional/20220706085839-20-817818/achmad-marzuki-resmi-dilantik-tito-jadi-pj-gubernur-aceh
- ↑ "Taqwallah Sekda Aceh Sore Ini Dilantik".
- ↑ https://aceh.tribunnews.com/2022/05/13/pon-yahya-resmi-dilantik-sebagai-ketua-dpra. Tidak memiliki atau tanpa
|title=(bantuan) - ↑ "Archive copy" (PDF). Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 2020-02-27. Diakses tanggal 2022-10-23.
- 1 2 "Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia". Kementerian Agama Republik Indonesia. 15 Mei 2018. Diarsipkan dari versi asli tanggal 3 September 2020. Diakses tanggal 23 April 2021.
- 1 2 "Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut Indonesia". BPS. 15 Mei 2010. Diakses tanggal 29 September 2020. Kasalahan pangutipan: Tanda
<ref>tidak sah; nama "sp2010" didefinisikan berulang dengan isi berbeda - ↑ "Indeks Pembangunan Manusia Menurut Provinsi 2020-2021". www.bps.go.id. Diakses tanggal 26 November 2021.
- ↑ "Anggaran Pendapatan Belanja Aceh (APBA) 2021" (pdf). acehprov.go.id. Diakses tanggal 26 November 2021.
- 1 2 "Daftar Alokasi TKDD 2021 Provinsi Sumatera Utara". www.djpk.kemenkeu.go.id. (2021). Diarsipkan dari versi asli tanggal 26 November 2021. Diakses tanggal 26 November 2021.
- ↑ "Undang-Undang Nomor 11 Tahun 2006 tentang Pemerintahan Aceh". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2010-12-25. Diakses tanggal 2011-02-01.
- ↑ Gardjito, Murdiati; Santoso, Umar; Utami, Nurullia (2018). Ragam Kuliner Aceh: Nikmat yang Sulit Dianggap Remeh. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. ISBN 978-602-386-284-9.
- ↑ How An Escape Artist Became Aceh's Governor, Time Magazine, Feb. 15, 2007
- ↑ "Salinan arsip". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2013-07-25. Diakses tanggal 2013-03-28.
- ↑ "Badan Pusat Statistik Provinsi Aceh". aceh.bps.go.id. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-10-15. Diakses tanggal 2019-10-14.
- ↑ How An Escape Artist Became Aceh's Governor, Time Magazine, Feb. 15, 2007
- ↑ United Nations. Economic and social survey of Asia and the Pacific 2005. 2005, page 172
- ↑ Peraturan Gubernur Aceh Nomor 46 Tahun 2009 tentang Penggunaan Sebutan Nama Aceh dan Gelar Pejabat Pemerintahan dalam Tata Naskah Dinas di Lingkungan Pemerintah Aceh tertanggal 7 April 2009, dalam Pergub tersebut ditegaskan bahwa sebutan Daerah Otonom, Pemerintahan Daerah, Kepala Daerah/Wakil Kepala Daerah, Dewan Perwakilan Rakyat Daerah, Nomenklatur dan Papan Nama Satuan Kerja Pemerintah Aceh (SKPA), Titelatur Penandatangan, Stempel Jabatan dan Stempel Instansi dalam Tata Naskah Dinas di lingkungan Pemerintah Aceh, diubah dan diseragamkan dari sebutan/nomenklatur "Nanggroe Aceh Darussalam" ("NAD") menjadi sebutan/nomenklatur "Aceh". Ini dilakukan sambil menunggu ketentuan dalam Pasal 251 UU Pemerintahan Aceh yang menyatakan bahwa nama Aceh sebagai provinsi dalam sistem NKRI, akan ditentukan oleh DPRA hasil Pemilu 2009. Lihat pula https://web.archive.org/web/20090415110657/http://acehprov.go.id/
- ↑ "Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 24 Tahun 1956 Tentang Pembentukan Daerah Otonom Propinsi Aceh dan Perubahan Peraturan Pembentukan Propinsi Sumatera Utara" (PDF). Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2019-07-11. Diakses tanggal 2019-10-14.
- ↑ "Situs Loyang Mendale – BALAI ARKEOLOGI SUMATERA UTARA". balarsumut.kemdikbud.go.id. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-01-29. Diakses tanggal 2023-01-29.
- ↑ Ajis, Ambo Asse (2018-01-30). "RAMNI—ILAMURIDESAM: KERAJAAN ACEH PRA-SAMUDERA PASAI". Berkala Arkeologi SANGKHAKALA. 20 (2): 79. doi:10.24832/bas.v20i2.280. ISSN 2580-8907. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-01-25. Diakses tanggal 2022-01-25.
- ↑ Shadiqin, Sehat Ihsan: Tasawuf Aceh, Bandar Publishing, Cet-II, 2009.
- ↑ Azra, Azyumardi: Jaringan Ulama Timur Tengah dan Nusantara, Jakarta, Prenata Media, 2006
- ↑ Shadiqin, Sehat Ihsan (2009)
- ↑ Ibid
- ↑ Azhari, P. I., dkk. (2013). Abdurrakhman, ed. Kesultanan Serdang: Perkembangan Islam pada Masa Pemerintahan Sulaiman Shariful Alamsyah (PDF). Jakarta: Puslitbang Lektur dan Khazanah Keagamaan, Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI. hlm. 31. ISBN 978-602-8766-81-4. Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 2020-01-10. Diakses tanggal 2026-06-16.
- ↑ Kawilarang, Harry: Aceh dari Sultan Iskandar Muda ke Helsinki, Bandar Publishing, Banda Aceh-Cet. III, 2010
- ↑ ibid
- ↑ Ningsih, Widya Lestari (2021-08-23). Nailufar, Nibras Nada, ed. "Perang Aceh: Penyebab, Tokoh, Jalannya Pertempuran, dan Akhir". Kompas.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-02-09. Diakses tanggal 2022-01-20.
- ↑ Parinduri, Alhidayath. "Sejarah Perang Aceh: Kapan, Penyebab, Proses, Tokoh, & Akhir". Tirto.id (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-01-20. Diakses tanggal 2022-01-20.
- ↑ Adryamarthanino, Verelladevanka (2021-12-16). Ningsih, Widya Lestari, ed. "Sebab Khusus Terjadinya Perang Aceh". Kompas.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-01-20. Diakses tanggal 2022-01-20.
- ↑ Razali, Habil. "10 Januari 1903: Sultan Aceh Dipaksa Tunduk ke Belanda, tapi Perang Tak Usai". Kumparan (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-02-09. Diakses tanggal 2022-01-20.
- ↑ Al Chaidar. Gerakan Aceh Merdeka
- ↑ Priyasmoro, Muhammad Radityo (2020-12-04). Qodar, Nafiysul, ed. "4 Desember 1976: Perlawanan Hasan Tiro dan Lahirnya Gerakan Aceh Merdeka". Liputan6.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-01-20. Diakses tanggal 2022-01-20.
- ↑ "Peraturan Pemerintah Republik Indonesia Nomor 44 Tahun 1999" (PDF). Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 2020-11-25. Diakses tanggal 2019-10-22.
- ↑ "Peraturan Daerah Propinsi Daerah Istimewa Aceh Nomor 5 Tahun 2000 Tentang Pelaksanaan Syariat Islam" (PDF). Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2019-10-22. Diakses tanggal 2019-10-22.
- ↑ "UU 44-1999::Keistimewaan Propinsi Daerah Istimewa Aceh". ngada.org. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-02-02. Diakses tanggal 2019-02-01.
- ↑ "Salinan arsip". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2016-12-14. Diakses tanggal 2019-02-01.
- ↑ detikcom, Tim. "Miliki 26 Kewenangan Khusus, Aceh Diminta Bekerja Maksimal". detikcom. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-02-09. Diakses tanggal 2019-02-01.
- ↑ "Undang-undang Pemerintahan Aceh" (PDF). Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 2020-06-02. Diakses tanggal 2019-10-21.
- ↑ "Pelantikan Gubernur dan Wakil Gubernur Aceh Masa Jabatan 2025 - 2030, Safrizal ZA Ucapkan Selamat". Diskominfo dan Sandi Aceh. 12 Februari 2025. Diakses tanggal 20 April 2025.
- ↑ "Pelantikan Gubernur dan Wakil Gubernur Aceh Masa Jabatan 2025 - 2030, Safrizal ZA Ucapkan Selamat". Diskominfo dan Sandi Aceh (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 20 April 2025. Teks "8" akan diabaikan (bantuan)
- ↑ Indonesia's Population: Ethnicity and Religion in a Changing Political Landscape. Institute of Southeast Asian Studies. 2003. ISBN 9812302123.
- ↑ "Changing Ethnic Composition: Indonesia 2000-2010" (PDF). Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2020-10-30. Diakses tanggal 2015-01-08.
- ↑ Aris Ananta, Evi Nurvidya Arifin, M. Sairi Hasbullah, Nur Budi Handayani, dan Agus Pramono (2015). Demography of Indonesia’s Ethnicity. Institute of Southeast Asian Studies dan BPS – Statistics Indonesia. hlm. 98. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-01-24.
- ↑ Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa, Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan. "Bahasa di Provinsi Aceh". Bahasa dan Peta Bahasa. Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2021-05-15. Diakses tanggal 2021-02-10.
- ↑ ACEHKINI, Tim. "Prestasi Pendidikan Aceh di Level Nasional". Kumparan (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-02-23. Diakses tanggal 2020-02-23.
- ↑ Safrina. "Umuslim Kembali Dinobatkan sebagai PTS Terbaik Aceh". acehprov.go.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2024-02-24.
- ↑ "15 Lulusan Angkatan Perdana Universitas Bumi Persada Diwisuda dengan Predikat Cum Laude". Serambinews.com (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-02-24.
- ↑ "Mengenal Lebih Dalam Seni Budaya Aceh". penalis.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2021-05-11. Diakses tanggal 2021-03-02.
- ↑ Hairumini, Hairumini; Setyowati, Dewi Liesnoor; Sanjoto, Tjaturahono Budi (2017-08-09). "Kearifan Lokal Rumah Tradisional Aceh sebagai Warisan Budaya untuk Mitigasi Bencana Gempa dan Tsunami". Journal of Educational Social Studies (dalam bahasa Inggris). 6 (1): 37–44. ISSN 2502-4442. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-10-21. Diakses tanggal 2019-10-21.
- ↑ "Macam Macam Kebudayaan Aceh Lengkap Beserta Gambar dan Penjelasannya | Perpustakaan.id" (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-10-21. Diakses tanggal 2019-10-21.
- 1 2 Gardjito, Murdiati; Santoso, Umar; Utami, Nurullia (2018). Ragam Kuliner Aceh: Nikmat yang Sulit Dianggap Remeh. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. ISBN 978-602-386-284-9.
- ↑ Profil Provinsi Nanggroe Aceh Darussalam - Departemen Kehutanan RI[permanent dead link][pranala nonaktif permanen]
- 1 2 "Geografis Aceh". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2016-06-02. Diakses tanggal 2016-05-09.
- ↑ BNPB, PUSDATINKOM. "Badan Nasional Penanggulangan Bencana". BNPB (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-01-10.
- ↑ Arnani, Mela (2021-04-20). Hardiyanto, Sari, ed. "9 Hal yang Perlu Diketahui soal Qanun Aceh tentang Lembaga Keuangan Syariah". Kompas.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2021-10-07. Diakses tanggal 2021-10-07.
- ↑ "QANUN ACEH NOMOR 11 TAHUN 2018 – TENTANG LEMBAGA KEUANGAN SYARIAH" (PDF). Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2021-10-07. Diakses tanggal 2021-10-07.
- ↑ Pratama, Lazuardi Imam. "Qanun LKS di Aceh dan Pentingnya Berlaku Adil Sejak dalam Pikiran". Kumparan (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2021-10-07. Diakses tanggal 2021-10-07.
- ↑ "Potensi Sektor Mineral, Batu Bara, Energi Air, Panas Bumi dan Migas di Provinsi Aceh" (PDF). Dinas ESDM Aceh. 2019. Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2022-07-06. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Wilayah Kerja Kontraktor Kontrak Kerja Sama (KKKS) Minyak dan Gas Bumi di Aceh" (PDF). Provinsi Aceh. Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2022-07-28. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Peta Wilayah Kerja Migas Aktif di Aceh" (PDF). Provinsi Aceh. Diarsipkan (PDF) dari versi asli tanggal 2022-09-10. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Profil Blok A – Badan Pengelola Migas Aceh" (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-07-28. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ Amelia, Anggita Rezki (2016-04-22). "Pertamina Gandeng Pemprov Aceh Perpanjang Kontrak 2 Blok Migas". Katadata (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-09-10. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Profil Lhokseumawe – Badan Pengelola Migas Aceh" (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-07-28. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Potensi Migas di Aceh Masih Menjanjikan". Kementerian ESDM. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-08-06. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Profil Andaman III – Badan Pengelola Migas Aceh" (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-07-28. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Reviu Informasi Strategis Energi dan Mineral Harian, 26 Juli 2022 – Laporan Harian KESDM" (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-07-28. Diakses tanggal 2022-07-28.
- ↑ "Badan Pusat Statistik Provinsi Aceh". aceh.bps.go.id. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-09-06. Diakses tanggal 2022-09-06.
- ↑ Adrian, Roderick (ed.). "Budidaya Lobster Kualitas Ekspor". Kompas.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-09-23. Diakses tanggal 2019-09-23.
- ↑ Suryatmojo, Heru Dwi. "Udang Vaname di Aceh Barat tembus pasar internasional". ANTARA News. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-09-23. Diakses tanggal 2019-09-23.
- ↑ "Archive copy". humas.acehprov.go.id. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-09-30. Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ ZULKARNAINI (2024-02-08). "Produksi Padi di Aceh Turun Jauh, Ketahanan Pangan Limbung". kompas.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ Agro Industri DPMPTSP Aceh
- ↑ "10 Provinsi Penghasil Kopi Terbesar 2023, Mayoritas dari Sumatera | Databoks". databoks.katadata.co.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ "Sumatera Selatan Jadi Provinsi dengan Perkebunan Kopi Terluas Nasional 2023 | Databoks". databoks.katadata.co.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ Indonesia, Badan Pusat Statistik. "Luas Tanaman Perkebunan Menurut Provinsi - Tabel Statistik". www.bps.go.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ Indonesia, Badan Pusat Statistik. "Produksi Tanaman Perkebunan - Tabel Statistik". www.bps.go.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2024-06-20.
- ↑ bakri. "Impor via Krueng Geukueh Aktif Lagi". Tribunnews.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-04-13. Diakses tanggal 2019-04-13.
- ↑ Zubir. "Menteri ATR Resmikan Pelabuhan Kuala Langsa Sebagai Pelabuhan International". Tribunnews.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2019-04-13. Diakses tanggal 2019-04-13.
- ↑ Wiguna, Rahmad. "Pembangunan Pelabuhan Internasional Aceh Tamiang Berawal dari Bisnis Ilegal". Tribunnews.com (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-01-03. Diakses tanggal 2020-01-03.
- Halaman dengan rujukan yang tidak memiliki judul
- Halaman dengan rujukan yang memiliki URL kosong
- Galat CS1: pranala luar
- Uraian handap babida lawan Wikidata
- Pages using multiple image with auto scaled images
- Pages using infobox settlement with unknown parameters
- Halaman dengan rujukan yang menggunakan parameter tanpa nama
- Articles with permanently dead external links
- Paropinsi di Indonésia
- Laman lawan barakas rakai
- Halaman yang menggunakan ekstensi Kartographer
