Kabupatin Gunung Mas
Gunung Mas adalah salah sabuting kabupatin di prupinsi Kalimantan Tangah, Indunisia. Kabupatin naya marupakan hasil parkambangan matan Kabupatin Kapuas bardasarkan UU Nomor 5 tahun 2002. Indung banua kabupatin naya baandak di Kuala Kurun lawan jumlah panduduk 117.457 ikung (2018).[1]
Sajarah
[babak | babak asal-mulanya]Bardasarkan Staatsblad van Nederlandisch Indië tahun 1849, wilayah Dayak Besar tamasuk dairah naya marupakan bagian matan dalam zuid-ooster-afdeeling bardasarkan Bêsluit van den Minister van Staat, Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indie, pada 27 Agustus 1849, No. 8.[2]
Kabumian
[babak | babak asal-mulanya]Kabupatin naya sacara astronomi baandakan pada ± 0° 18’ 00” LS s/d 01° 40’ 30” LS duwa ± 113° 01’ 00” BT s/d 114° 01’ 00” BT. Baisi panduduk banyaknya 96.990 ikung nusia (cacah jiwa 2010). Luas wilayah kabupatin Gunung Mas adalah 10.804 km² wan marupakan kabupatin terluas kaanam matan 14 kabupatin nang ada di Kalimantan Tangah (7,04% matan luas Prupinsi Kalimantan Tangah).[3] Luas wilayah nitu tardiri atas:
- Kawasan hutan belantara
- Kawasan pemukiman
- Sungai, danau wan rawa
- dairah partanian (pahumaan, ladang wan kabun)
Batas Wilayah
[babak | babak asal-mulanya]Kabupatin Gunung Mas bahalatan lawan beberapa dairah berikut:[4]
| Utara | Kabupatin Murung Raya wan Kabupatin Sanggau, Kalimantan Barat |
| Selatan | Kabupatin Pulang Pisau wan Kuta Palangka Raya |
| Barat | Kabupatin Katingan wan Kabupatin Sanggau, Prupinsi Kalimantan Barat |
| Timur | Kabupatin Kapuas wan Kabupatin Murung Raya |
Topografi
[babak | babak asal-mulanya]Wilayah Gunung Mas tamasuk dataran tinggi nang baisi potensi gasan dijadiakan dairah parkabunan. Dairah utara marupakan dairah bamungkur lawan katinggian antara ± 100-500 m matan parmukaan banyu laut wan baisi tingkat kahiringan ± 8-15° lawan juwa baisi dairah pagunungan lawan tingkat kahiringan ± 15-25°. Pada dairah nitu tahaga pegunungan Muller wan pegunungan Schwaner lawan puncak paningginya (Bukit Raya) mancapai 2.278 m matan parmukaan laut. Bagian Salatan tardiri matan dataran randah wan rawa-rawa nang rancak bakajadian baah wayah musim panghujan.[5]
Hidrologi
[babak | babak asal-mulanya]Gunung Mas marupakan Kabupatin lawan sapalih wilayah masih targantung matan pemanfaatan sungai gasan transportasi maupun kaparluan sahari-hari. Paraturan Mantri Pekerjaan Umum No. 39/PRT/1989 mambagi Prupinsi Kalimantan Salatan wan Kalimantan Tangah dalam 6 satuan wilayah sungai. Sabuting diantaranya adalah Satuan Wilayah Sungai Kahayan nang melingkupi 2 Kabupatin wan 1 Kuta yaitu Kabupatin Gunung Mas, Kabupatin Pulang Pisau wan Kuta Palangka Raya. Di wilayah Kabupatin Gunung Mas, tahaga 3 (talu) cabang sungai nang langsung bamuhara ka Sungai Kahayan, yaitu Sungai Rungan, Sungai Miri, wan Sungai Manuhing. Total alili parmukaan ditaksir 90 miliar m³/tahun atawa 2.850 m³/d.[5]
Kabupatin Gunung Mas juga baisi wilayah babanyuan nang tagasnya danau, sungai wan rawa.[6] Sungai nang malalui wilayah Kabupatin Gunung Mas ada ampat yakni Sungai Manuhing, Sungai Rungan, Sungai Kahayan, wan Sungai Miri. Sungai Manuhing malalui wilayah Kabupatin Gunung Mas kikira 28,75 km, Sungai Rungan kikira 86,25 km, Sungai Kahayan kikira 600 km lawan Sungai Miri kikira 20 km.
Potensi banyu Bawah Tanah di Prupinsi Kalimantan Tangah dikikirakan cukup malimpuar, tagal potensi naya musti dikalula sacara baik wan batanggung jawab. Pamakaian banyu Bawah Tanah di Wilayah Prupinsi Kalimantan Tangah mulai berkembang seiring lawan maningkatnya kabutuhan masarakat lawan banyu barasih wan sehat, lawan juwa sasain manurunnya kualitas banyu parmukaan. Pamakaian banyu Bawah Tanah rajin dipakai gasan kaparluan rumah tangga, hotel-hotel, perkantoran, rumah-rumah makan, usaha banyu isi ulang, industri banyu mineral, lawan juwa gasan kaparluan industri-industri lainnya. Dalam satuan potensi cekungan banyu tanah (CAT), wilayah Kabupatin Gunung Mas tamasuk ka dalam sabuting matan talu potensi cekungan banyu tanah di wilayah Kalimantan Tangah, yakni potensi cekungan banyu tanah Palangka Raya−Banjarmasin.[5]
Iklim
[babak | babak asal-mulanya]Nangkaya wilayah lain di Kalimantan Tangah, Kabupatin Gunung Mas baisi iklim hutan hujan tropis (Af) lawan curah hujan nang cenderung tinggi sapanjangan tahunnya. Suhu udara di wilayah naya cenderung konstan antara 23°–34 °C di wilayah dataran randah lawan tingkat kelembapan relatif nang juga tinggi antara 70%–90%.
Pamarintahan
[babak | babak asal-mulanya]Kapala dairah
[babak | babak asal-mulanya]Bupati nang manjabat pahinian naya di Gunung Mas ialah Jaya Samaya Monong, didampingi wakil bupati, Efrensia Umbing. Buhannya adalah paris wayah pamilihan umum bupati Gunung Mas 2019 wan 2024. Jaya wan Efrensia dilantik gubernur Kalimantan Tangah, Sugianto Sabran, wayah 28 Mei 2019, gasan periode 2019-2024.[7] wan wayah periode kadua, buhannya dilantik lawan Presiden Indunisia, Prabowo Subianto, wayah 20 Pibuari 2025 di Istana Nagara Jakarta.[8]
| No | Bupati | Mulai Jabatan | Akhir Jabatan | Prd. | Wakil Bupati | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Jaya Samaya Monong | ||||||||
Moto dairah
[babak | babak asal-mulanya]
Motto Kabupatin naya adalah "Habangkalan Penyang Karuhei Tatawa", tiba matan bahasa Sangiang nang baisi arti:
- Habangkalan: Kumpulan, himpunan, cita-cita nang manyatu manjadi satu kabulatan tekad
- Penyang: Kakuatan jiwa, sumangat, spiritual nang dilandasi lawan iman
- Karuhei: Daya usaha-upaya gasan mancapai sabuting tujuan
- Tatawa: Kasajahtaraan, kabahagian, kajayaan
sacara langkapnya "Habangkalan Penyang Karuhei Tatawa" baarti: Kumpulan, himpunan cita-cita nang menyatu atas dasar tekad lawan semangat nang tinggi lawan didasari agama wan keimanan dalam upaya bersama gasan membangun nang bertujuan mensejahterakan, membahagiakan wan kejayaan seluruh masyarakat di wilayah Kabupatin Gunung Mas.
Kapandudukan
[babak | babak asal-mulanya]
Bardasarkan hasil cacah jiwa panduduk wayah Siptimbir 2020, panduduk Kabupatin Gunung Mas bajumlah 135.373 jiwa nang tardiri matan 71.378 lalakian wan 63.995 bibinian lawan rasio jenis kelamin 112 nang kawa dimaknai bahuwa pada saban 100 bibinian tahaga 112 lalakian.[9] Partumbuhan panduduk sabanyak 3,28% dibandingkan jumlah panduduk hasil cacah jiwa 2010. Tingkat karacapan panduduk Gunung Mas tahun 2020 baandakan di rarata 12,5 urang par km². Merujuk pada teori generasi, panduduk Kabupatin Gunung Mas di tahun 2020 kabanyakan lawan panduduk generasi Z, yakni panduduk nang lahir wayah periode tahun 1995-2010 lawan persentase sebesar 30%, kemudian disusul lawan panduduk generasi milenial nang tahun kelahirannya antara tahun 1981-1994 lawan persentase sebesar 29,3%. panduduk Kabupatin Gunung Mas pada generasi Alpha, nang lahir diatas tahun 2010 sebesar 14,2% sedangkan panduduk usia tua (Generasi Baby Boomers wan Generasi Silent) sebesar 9,1%.[10][11]
Kabupatin Gunung Mas tardiri atas 12 kecamatan. Jumlah panduduk di wilayah naya kawa diperincikan sebagai berikut:
| Nomor | Kecamatan | Jumlah panduduk 2024 (jiwa) | Persentase |
| 1 | Damang Batu | 5.038 | 3,79% |
| 2 | Kahayan Hulu Utara | 8.416 | 6,34% |
| 3 | Kurun | 34.929 | 26,32% |
| 4 | Manuhing | 11.746 | 8,85% |
| 5 | Manuhing Raya | 5.833 | 4,39% |
| 6 | Mihing Raya | 7.780 | 5,86% |
| 7 | Miri Manasa | 3.988 | 3,00% |
| 8 | Rungan | 11.344 | 8,55% |
| 9 | Rungan Barat | 6.590 | 4,96% |
| 10 | Rungan Hulu | 6.928 | 5,22% |
| 11 | Sepang | 9.108 | 6,86% |
| 12 | Tewah | 20.975 | 15,80% |
| Jumlah | 132.675 | 100% | |
|---|---|---|---|
Laju Pertumbuhan panduduk
[babak | babak asal-mulanya]Pertumbuhan panduduk di Kabupatin Gunung Mas terus meningkat setiap tahunnya, lawan rerata laju pertumbuhannya berkisar antara 1% hingga 2% per tahunnya. Berikut marupakan data pertumbuhan jumlah panduduk di Kabupatin Gunung Mas per 5 tahun.
Agama
[babak | babak asal-mulanya]Kabupatin Gunung Mas marupakan satu-satunya Kabupatin di Kalimantan Tangah nang mayoritas panduduknya menganut agama Kristen yaitu lawan persentase sebesar 67,97% lawan detailnya yakni 65,67% menganut ajaran Kristen Protestan wan 2,30% menganut ajaran Katolik. Setelah itu, agama Islam menyusul lawan persentasI 20,31% matan total panduduk Kabupatin Gunung Mas. Diikuti lawan agama asli suku Dayak yaitu agama Kaharingan, nang saat naya sudah menjadi bagian matan agama Hindu lawan persentase 11,53% matan jumlah panduduk Kabupatin Gunung Mas. gasan sisanya menganut agama Buddha, Konghucu, wan aliran keyakinan lainnya sebanyak 0,02%.[12]
Berikut adalah jumlah panduduk Kabupatin Gunung Mas menurut agama nang dianut:
| Nomor | Agama | Jumlah panduduk (jiwa) | Persentase |
| 1 | Islam | 27.557 | 20,31% |
| 2 | Kristen | 89.201 | 65,74% |
| 3 | Katolik | 3.250 | 2,40% |
| 4 | Hindu | 15.643 | 11,53% |
| 5 | Buddha | 5 | 0,00% |
| 6 | Lainnya | 28 | 0,02% |
| Jumlah | 135.684 | 100% | |
|---|---|---|---|
Jujuhutan
[babak | babak asal-mulanya]- ↑ "Kabupaten Gunung Mas Dalam Angka 2019". www.gumaskab.bps.go.id. Diakses tanggal 1 Februari 2020.
- ↑ "(Belanda) Staatsblad van Nederlandisch Indië, s.n., 1849". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-01-24. Diakses tanggal 2011-05-23.
- ↑ "Profil Geografis Kabupaten Gunung Mas" (PDF). Kementerian PU. Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 28 Maret 2022. Diakses tanggal 22 Maret 2022.
- ↑ Rencana Kerja Pemerintah Daerah Kabupaten Gunung Mas Tahun 2023 (PDF). Gunung Mas: Badan Perencanaan Pembangunan Daerah dan Penelitian Pengembangan Kabupaten Gunung Mas. 2022. hlm. 1.
- 1 2 3 "Profil Geografis Kabupaten Gunung Mas" (PDF). Kementerian PU. Diarsipkan dari versi asli (PDF) tanggal 28 Maret 2022. Diakses tanggal 22 Maret 2022.
- ↑ Rencana Kerja Pemerintah Daerah Kabupaten Gunung Mas Tahun 2022 (PDF). Gunung Mas: Badan Perencanaan Pembangunan Daerah dan Penelitian Pengembangan Kabupaten Gunung Mas. 2021. hlm. 3.
- ↑ "Jaya S. Monong dan Efrensia L.P Umbing Dilantik Oleh Gubernur Kalimantan Tengah Sebagai Bupati dan Wakil Bupati Gunung Mas Periode 2019-2024". gunungmaskab.go.id. 28-05-2019. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-09-23. Diakses tanggal 11-05-2022.
- ↑ "Bupati dan Wakil Bupati Gunung Mas Resmi Dilantik, Luncurkan Program 100 Hari Kerja". dayaknews.com. Diakses tanggal 26 Agustus 2025.
- ↑ "Jumlah Penduduk Kalimantan Tengah Hasil Sensus Penduduk 2020". BPS Kalteng. Januari 2021. https://kalteng.bps.go.id/id/pressrelease/2021/01/21/1209/jumlah-penduduk-kalimantan-tengah-hasil-sp2020--september-2020--2-67-juta-jiwa.html. Diakses pada 31 March 2025.
- ↑ "Kabupaten Gunung Mas Dalam Angka 2021" (pdf). www.gumaskab.bps.go.id (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2021-07-27. Diakses tanggal 1 Oktober 2023.
- ↑ "Kabupaten Gunung Mas Dalam Angka 2023" (pdf). www.gumaskab.bps.go.id (dalam bahasa Indonesia). hlm. 105. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-10-17. Diakses tanggal 1 Oktober 2023.
- ↑ AGR_AGAMA_6210_GUNUNG MAS.pdf "Data Jumlah Penduduk Berdasarkan Agama (Data Konsolidasi Bersih Semester 1 Tahun 2025)" Periksa nilai
|url=(bantuan) (PDF). www.dukcapil.kemendagri.go.id. Diakses tanggal 26 Agustus 2025.