Capil ka isi

Maharaja Sari Kaburungan

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan

Maharaja Sari Kaburungan (Raden Sakar Sungsang)[1] yatu raja Nagara Daha (Banjar Hindu). Sidin anak Putri Kalungsu lawan Maharaja Carang Lalean.

Hikayat Banjar

[babak | babak asal-mulanya]

Maka - banyak kada disambat- sudah itu Raden Sari Kaburungan badiam di kampung lain. Sudah itu maka Lambu Mangkurat manyuruh manggawiakan padudusan saparti bahari. Raden Sari Kaburungan didudus ulih urang saparti astilah dahulu, mamakai mahkota karajaan itu, barbunyi galaganjur Si Rabut Paradah, dirancak Si Rarasati. Maka manjadi raja Raden Sari Kaburungan. Hatta kira-kira satahun Raden Sari Kaburungan manjadi raja itu, maka bapindah barbuat nageri ka hilir pula, pada Muhara Hulak namanya. Putri Kalungsu itu masih badiam pada nageri Nagara Dipa itu. Sakira-kira urang nang tinggal itu ada ampat lima ratus, lakian wan binian ngitu. Banyak kada disambat. Maharaja Sari Kaburungan sudah tatap sidin bapindah, alkisah maka nang tampat diam Muhara Hulak ngitu dibari ngaran Nagara Daha, ia ngitu bangaran Nagara nang ada sakarang ini. Maka Maharaja Sari Kaburungan ngitu takhta karajaan kayak zaman bahri jua, dan pada saban hari Sabtu dihadap sagala manterinya pada sitilo, dan saban hari nang patut itu manjamu sagala manterinya. Adapun bandar diubahnya ka Muara Bahan. Tagal urang dagang nang bardiam itu - kayak urang Kaling, urang Hujarat, saparti urang Cina, saparti urang Malayu, saparti urang Mangkasar, saparti urang Biaju - barang nang lumpat hilir pada bandar Muara Bahan itu ada nang masih tatap diam pada Muara Rampiau itu. Makmur karajaannya Maharaja Sari Kaburungan itu. Umanya Putri Kalungsu itu masih diam di nagara Dipa itu, wastu suruh manyuruh mun barang sasuatu karjanya. Banyak kada disambat. Putri Kalungsu itu hilang ghaib, tiada lagi disambat. Sudah itu maka Lambu Mangkurat hilang ghaib, tiada disambat mati ia itu. Panambayan nang dijadikan mangkubumi akan ganti Lambu Mangkurat itu anak Aria Magatsari, dinamai Aria Taranggana. Ia maha bijaksana, bagus akalnya dan laksana labih daripada abahnya itu. Ia itu mangarang Kutara Masa'alah Takhta Nageri, mamandirakan sasuatu mangatahui nang salah wan nang bujur, mangira-ngirakan taraf hukumnya itu, nang barat dan nang ringan, nang mati wan kadada itu, wan nang dirampas lawan papatutnya hukumnya . Wayahni kutara itu dibari ngaran urang Kutara Aria Taranggana. Banyak kada disambat. Maka sampurna karajaan Maharaja Sari Kaburungan itu. Nang asal jaksa dijadikan jaksa. Asal manteri dijadikan manteri.Asal pamayungan dijadikan pamayungan.Asal singabana dijadikan singabana. Asal pamarakan dijadikan pamarakan. Asal bandar dijadikan bandar. Asal sarawisa dijadikan sarawisa. Asal saragani dijadikan saragani. Asal mandung dijadikan mandung. Asal tuhaburu dijadikan tuhaburu. Maka saban dihadap rakyat saban hari Sabtu itu masih lawan upacara parhiasan takhta karajaan saparti adat bahari jua . Urang ganal di Sewa Agung, Bunyut di Karasikan, di Barau, di Pasir, di Sambas, di Sukadana wan urang basar di Balitung Lawai, di Kuta Waringin, sakalian itu masih mahadap pada Maharaja Sari Kaburungan itu kayak zaman Maharaja Suryanata itu. Wan anak cucunya urang Kaling wan urang Hujarat nang mangikutakan Ampu Jatmaka tatkala ia manjadi raja di Nagara Dipa itu masih tatap inya handak pada Maharaja Sari Kaburungan itu. Takhta nageri Nagara Daha itu saparti takhta nageri Majapahit itu. Maka urang Jawa banyak badagang, ada nang diam sakali itu. Maka makmurlah dagang datang ka bandar di Muara Bahan itu. Banyak kadada disambat. Maka Maharaja Sari Kaburungan itu baranak laki-laki dua urang; nang tuha bangaran Raden Sukarama, nang anum bangaran Raden Bangawan. Tagal umanya ngitu anak manteri, tiada itu asal raja ulih batapa. Imbah ngitu daripada basarlah Raden Sukarama lawan Raden Bangawan itu maka diambilakan anak manteri ampat urang akan bininya itu, Raden Bangawan diambilakan anak manteri sa'urang akan bininya ulih Maharaja Sari Kaburungan itu. Banyak kada disambat. Maka maharaja itu manyuruh mangiau Aria Taranggana. Sudah bangsul mahadap raja dalam istananya itu, sudah dijamunya wan barsuka-sukaan itu, maka kata Maharaja Sari Kaburungan: "Hai Aria Taranggana, hari ngini kita kasudahannya barsuka-sukaan, karana aku handak babulik kapada alam nang ghaib. Aku barpasan kapadamu: baik-baik pian mamariksa anak cucuku dan maharagu rakyatku, ulih kisukan sudah ganal kamudian daripada aku ini. Baik-baik pian mangisahakan nageri itu. Maka sambah Aria Taranggana: "Hamba junjung atas batu kapala patik sabda syah alam itu. Sa'ulah-ulah hamba nang babal bingung mamariksa anak cucu tuanku itu. Tagal ngalih kayapa itu hamba kada tahu." Maka Maharaja Sari Kaburungan: "Itu kada kukatakan, tagal pian ingat-ingat." Maka kata Maharaja Sari Kaburungan: "Hai anakku Sukarama wan Bangawan, baik-baik pian wan anak cucumu, dangan manteri, sarta lawan rakyat. Jangan pian aniaya, wan jangan pian kikir, handak murah wan sabar. Jangan puaka, sarta pareksa. Wan jangan pian maninggalakan pandiran nang bujur, maka jangan pian maninggalakan istilah adat nang dahulu bahari. Maninggal astilah istiadat nang bahari manjadikan binasa karajaanmu. Maka jangan urang dalam nageri itu manurut mamakai pakaian adat urang nageri lain, kayak cara Cina, atawa cara Kaling, atawa cara Malayu, atawa cara Mangkasar, atawa cara Biaju. Itu manjadikan sangsara nageri, baarti salah satu itu yatu bangsul kajahatan pada nageri nang manurut itu, ulih adat kita ini tatkala bahari kala yatu cara Jawa itu, adat Majapahit. Takhta karajaan takhta pandir itu sudah takhta cara Majapahit itu, ulih itu asal tampatnya barnyata lalohor kita itu; maka manurut pakaian cara urang nageri lain itu manjadikan panyakit nageri itu. Dan jangan angkau barikan urang manjadikan bartanam sahang. Manakala manjadikan sahang itu itu sagala tanam-tanaman nang lain itu tiada manjadi, karana huabnya sahang itu panas. Ayungannya larang makan-makanan, parintah manjadi haru-hara itu, maka urang kuta tiada ditakuti ulih urang desa. Jangankan ia takut, hormat pun kurang itu karana ia mau makan sahang itu. Suruhan raja pun itu tiada pati ditakutinya itu dan tiada akan tiada ayungannya itu parintah manjadi haru-hara dan banyak fitnah datang pada nageri itu. Hanya bartanam sahang itu kira-kira sapuluh tunggulnya atau dua puluh tunggulnya akan dimakan saja itu; astamewah paraba urang banyak itu banyak jadinya itu. Hanya nang patut ditanam dijadikan sungguh-sungguh itu: padi, jagung, ubi, gumbili, kaladi, pisang. Barang makanan nang lain daripada sahang itu harus dijadikan, supaya makmur nageri itu. Jangan saparti Jambi dan Palembang, karananya rusak sabab manjadikan sahang itu." Banyak lagi tiada tarsebut kata Maharaja Sari Kaburungan itu mamadahi anaknya. Maka ia itu hilang ghaib di hadapan urang banyak itu, maka tiada tarsebut lagi maharaja itu.

Catatan batis

[babak | babak asal-mulanya]
  1. "Regnal Chronolgies Southeast Asia: the Islands". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-01-27. Diakses tanggal 2010-12-02.