Capil ka isi

Urang Alas

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan
Suku Alas
Kalak Alas
Khang Alas
Suku Alas
Rikinan urangnya
±93.000[1] (populasi di Indonesia)
Dairah nang urangnya tabanyak
 Aceh93.000[2]
Basa
Bahasa Alas dan Indonesia
Agama
Mayoritas
Islam Sunni
Bubuhan etnik tarait
Suku Kluet, Suku Batak Karo, Suku Batak Pakpak, Suku Singkil, Suku Gayo

Urang Alas atawa rancak juwa disambat Suku Alas atawa Khang Alas (Surat Alas: Templat:Alas) yaitu sabubuting bubuhan urang matan Aceh nang badiam di Kabupatin Aceh Tanggara. Ngaran wilayah disambat sawagai "Tanah Alas" (Tanah Alas), marga bakas karajaan "Raja Alas".

Basa Alas iyalah basa nang banyak dipakai urang Alas di Kabupatin Aceh Tanggara. Tacatat, ada 1540.000 ikung nusia nang bapandir basa Alas.[3] Basa Alas baisi talu dialek yaitu:

  • dialek Hulu
  • dialek tangah
  • dialek bawah

Sejarah wan etimologi

[babak | babak asal-mulanya]

Urang-urang Alas sudah bagana di Lembah Alas, jauh sabalum Pamarintahan Kolonial Walanda masuk ka Indunisia di mana kaadaan panduduk Lembah Alas sudah tacatat dalam buku nang ditulis lawan saikung urang Walanda bangaran Radermacher (1781:8), amun ditiring matan catatan sajarah masuknya Islam ka Lembah Alas, wayah 1325 (Effendy, 1960:26) maka jalas haja panduduk ngini sudah ada tagal masih bapindah-pindah lawan maanut kaparcayaan animisme.

Ngaran Alas diparuntukakan gasan bubuhan urangnya, tagal daiah Alas disambat lawan kuyaan Tanoh Alas. Ujar Kreemer (1922:64) kuyaan "Alas" tiba tumatan ngaran kapala etnis (putra Raja Lambing) inya manatap di kampung nang panuhanya di Tanoh Alas yaitu Desa Batu Mbulan.

Lalu Raja Lambing hijrah ka Tanah Karo di mana katurunan wan panduduknya adalah marga Sebayang lawan wilayah matan Tigabinanga sampai ka perbesi wan Gugung Kabupaten Karo. [[butuh rujukan]]

Diperkirakan pada abad ka-12 Raja Lambing hijrah matan Tanah Karo ka Tanah Alas, lawan manatap di Desa Batumbulan, katurunan wan panduduknya adalah marga Selian. Di Tanah Alas Raja Lambing baisi talu anak yaitu Raja Lelo (Raje Lele) keturunan wan panduduknya ada di Ngkeran, imbahtu Raja Adeh nang merupakan nenek moyangnya wan panduduk urang Kertan, wan katigo adalah Raje Kaye nang katurunannya batinggi di Batumbulan, tamasuk Bathin. Kepemimpinan Raje Lambing di Tanah Alas sampai tahun 2000, sudah manuntungakan katurunan ka 26 panduduk manular di wilayah Tanah Alas (Effendy, 1960:36; sebayang 1986:17). [[butuh rujukan]]

Sasudah Raja Lambing maka diikuti Raja Dewa nang bini adalah putri Raja Lambing. Raja Lambing manyarahkan tampuk kepemimpinan Raja ka Raja Dewa (putrana). Urang nang dikenal lawan ngaran Malik Ibrahim, adalah pembawa ajaran Islam nang paling terkenal ka Tanah Alas. Bukti situs sajarah ngini masih ada di Muara Lawe Sikap, kampung Batumbulan. Malik Ibrahim baisi sabuting anak lakian nang banama ALAS wan sampai tahun 2000 sudah baisi katurunan ka 27 nang batinggi di wilayah Kabupaten Aceh Tenggara, Banda Aceh, Medan, Malaysia wan tempat lain. [[butuh rujukan]]

Ada nang menarik perhatian kesepakatan antara putera Raja Lambing (Raja Adeh, Raja Kaye wan Raje Lele) wan putera Raja Dewa (Raja Alas) bahwa syi'ar Islam nang dibawa lawan Raja Dewa ditarima oleh seluruh kalangan masyarakat Alas, tagal adat istiadat nang dimiliki Raja Lambing tatap dipakai bersama, ringkasnya hidup di dalam adat mati di dalam hukum (Islam) oleh karena itu jelas bahwa asimilasi antara adat istiadat lawan budaya suku Alas sudah berlangsung sejak ratusan tahun nang lalu. [[butuh rujukan]]

Pado awal kadatangan Malik Ibrahim migrasi malalui pantai bagian timur (Pasai) sabalum ado kesepakatan di ateh, inyo masih manggadang budaya matrilinealistik matan Minangkabau, sahinggo anaknyo Raja Alas sabagai ahli waris karajaan maikuti garis keturunan jo marga pihak ibu yaitu Selian. Sasudah Raja Alas manarima asimilasi matan Raja Lambing lawan ajaran Islam, maka sajak itu mulai manatap katurunannya manatap garis keturunannya manuruik garis Ayah. Raja Alas jua dikenal sabagai waris karajaan, marga banyak harta warisan nang diwarisi lawan bapanya wan kakeknya sajak itu dikenal lawan sebutan Tanah Alas.

Imbah adanya Selian di Batumbulan, muncul lagi karajaan lain nang dikenal sabagai Sekedang nang basis wilayahnya mencakup Bambel sampai Lawe Sumur. Raja sekedang menurut beberapa informasi pas awal kehadirannya di Tanah Hutan adalah gasan mancari orang tuanya Raja Dewa nang migrasi ke Tanah Hutang. Raja Sekedang nang pertama kali datang ka Tanah Alas diperkirakan ada pas pertengahan abad ke-13 nang imbah nitu nang dikenal lawan panggilan Datuk Rambut nang datang matan Pasai. [[butuh rujukan]]

Pendatang berikutnya semasa Raja Alas yaitu kelompok Megit Ali matan Aceh pesisir lawan keturunannya berkembang di Biak Muli nang dikenal lawan merga Beruh

Ngaran Marga

[babak | babak asal-mulanya]

Ujar Zainuddin (1961:187; Akbar, 2010-a:5); marga nang paling tuha di bubuhan urang Alas ada 28 marga, lawan baurutan bardasarkan abjad yaitu:

Imbahnya ada pulang Marga lain, nangkaya:

Beberapa kesenian nang datang matan etnis Alas, di antaranya adalah:

  • Tari mesekat
  • Peulebat
  • Landok alun
  • Tangis Dilo

Babarapa makanan tradisional nang datang matan urang Alas, iyalah:[3]

  • Bakut pinget, iwak kawan makan nang tagasnya pintit duwa pakis paku nang dimasak lawan bumbu bawang habang, bawang putih, lombok, janar, tipakan, sarai, laus, kaminting, santan, balimbing tunjuk, kambang patikala lawan daun limau.
  • Pacik kule, masakan tagasnya iwak nang disumap imbah nitu ditambah bumbu nangkaya bawang putih, janar, sarai, laus, santan, kaminting, uyah, hanyar dipundut duwa daun waluh lawan daun janar.
  • Manuk labakh, masakan matan resep karajaan nang tagasnya ayam kampung bakambuh talu macam nyiur (santan, nyiur basangrai wan nyiur anum). Ayam disumap, dikambuh lawan nyiur parut, nyiur basangrai, sahang hirang, sahang putih, jintan, sarai, laus, bawang habang, bawang putih, uyah wan santan.
  • Boh rom-rom atawa kalalapun
  • Cimpe, puluran nang dikatujui urang di Aceh tanggara wan tangah, Tanah Karo wan Tapanuli Selatan, tagasnya wadai nang diulah matan galapung baras, galapung lakatan, nyiur parut, gula nyiur wan uyah nang dipundut daun pandan wan disumap.
  • Godekhr atawa bubur sagu iya bubur nang diulah matan galapung sagu wan dikambuh banyu gula nyiur wan gula pasir. Dihidangkan lawan kuah santan.
  • Keritip, kitihan nang diulah matan lakatan basumap wan basangrai nang dimasak lawan santan, gula nyiur wan sangraian nyiur nang dipundut daun pisang wan disumap.
  • Lapak bekhas, puluran nang mirip wajik nang diulah matan lakatan putih, santan, gula wan uyah wan daging durian wayah handak dicitak.
  • Puket megaukh
  • Puket megaluh
  • Puket mekuah
  • Puket sekuning
  • Gelame
  • Telukh mandi
  • Tumpi
  1. "Alas in Indonesia". Project. Diakses tanggal 1 Agustus 2022.[permanent dead link]
  2. https://zims-en.kiwix.campusrica.gos.orange.com/wikipedia_en_all_nopic/A/Alas_people[permanent dead link]
  3. 1 2 Gardjito, Murdiati; Santoso, Umar; Utami, Nurullia (2018). Ragam Kuliner Aceh: Nikmat yang Sulit Dianggap Remeh. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. ISBN 978-602-386-284-9.