Capil ka isi

Taipei

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan

Taipei (Hanzi tradisional: 臺北; Hanzi sederhana: 台北; Pinyin: Táiběi dilafalkan:[tʰǎɪpèɪ]),[1] secara resmi Kota Taipei, adalah ibu kota dan kota madya khusus Taiwan.[2][3] Terletak di wilayah Taiwan Utara, Kota Taipei merupakan enklave dari Kota Taipei Baru (New Taipei City) yang berada sekitar 25 km barat daya dari kota pelabuhan utara Keelung. Sebagian besar wilayah kota ini berada di Cekungan Taipei, bekas dasar danau kuno yang dibatasi oleh lembah-lembah sempit Sungai Keelung dan Xindian, yang bertemu membentuk Sungai Tamsui di perbatasan barat kota.[4]

Kota madya Taipei baisi perkiraan populasi 2.494.813 jiwa (pada Maret 2023),[5] wan marupakan bagian inti dari wilayah metropolitan Taipei-Keelung, atawa dikenal jua sabagai "Taipei Raya", nang mencakup kota-kota Taipei Baru wan Keelung lawan jumlah populasi 7.047.559 jiwa,[5][6] mamakai kawasan urban paling padat 40 di dunia - sakitar saparapat urang Taiwan nang manatap di wilayah metro ini. Ngaran "Taipei" kawa marujuk baik ka seluruh kawasan metropolitan atawa haja ka kota madya itu saurang. Taipei hudah jadi pusat politik Taiwan sajak 1887, pas manjadi ibu kota Propinsi Taiwan di bawah Dinasti Qing sampai 1895, wan pulang jadi pusat pamarintahan di bawah Republik Tiongkok (ROC) matan 1945 sampai 1956, lawan interregnum matan 1895 sampai 1945 pas manjadi pusat Gubernur Jenderal Taiwan sawaktu masa penjajahan Japang. Kota ngini manjadi pusat pamarintahan nasional Kuomintang sajak 1949 dan manjadi kota madya khusus panambaian pertama di Taiwan (sawaktu itu disambat "kota madya nang dikendalikan Yuan") pada 1 Juli 1967, naik status matan kuta provinsi.

Taipei adalah pusat ekonomi, politik, pendidik, wan budaya Taiwan. Kota ngini diarak sabagai "Alpha− City" ulih GaWC.[7] Taipei jua merupakan bagian panting dari kawasan industri tinggi teknologi. Rel, jalan raya, bandara, wan jaringan bus manyambung Taipei lawan seluruh bagian pulau. Kota ini dilayanan ulih dua bandara - Songshan wan Taoyuan. Kota ngini baisi banyak landmark arsitektur wan budaya, kaya Taipei 101 (nang pernah jadi bangunan pangganalnya di dunia), Chiang Kai-shek Memorial Hall, Daliongdong Baoan Temple, Xingtian Temple, Lungshan Temple di Manka, National Palace Museum, Gedung Kantor Presiden, Taipei Capitol, wan Zhinan Temple. Kawasan belanja kaya Ximending wan bamacam pasar malam tersebar di barataan kuta. Fitur alam tamasuk Maokong, Yangmingshan, wan mata air panas.

Dalam habar-berita bahasa Inggris, ngaran "Taipei" rancak dipakai sabagai sinekdoke gasan marujuk ka pamarintahan pusat nang manguasai wilayah Taiwan. Karana status politik Taiwan nang ambigu di panggung internasional, istilah "Taipei Tionghoa" (Taipei Cina) jua rancak dipakai sabagai sinonim gasan seluruh nagara, kaya pas perwakilan pamarintah Taiwan baikut organisasi internasional atawa pas atlit Taiwan bajuaraan dalam acara olahraga internasional, tamasuk Olimpiade.

Tiba ngaran

[babak | babak asal-mulanya]

"T'ai2-pei3" wan "Tʻai-pei" diucapkan matan romanisasi Wade-Giles, yaitu Tʻai2-pei3, nang baarti "Taiwan Utara" dalam bahasa Cina. Ngaran ngini jua kawa disaranakan sabagai Táiběi manuruik sistem Hanyu Pinyin wan Tongyong Pinyin.[8]

Kota ngini dikenal jua lawan sebutan Tai-pak, nang berasal dari dialek Hakka Taiwan, walaupun ada banyak varian ejaan nang kada baku lainnya.[9]

Selama masa pamarintahan Japang matan 1895 sampai 1945, Taipei dikenal lawan ngaran Taihoku, nang merupakan pelafalan dalam bahasa Japang matan ngaran asalnya dalam bahasa Cina.[10]

Riwayat bahari

[babak | babak asal-mulanya]

Sadurung abad ka-18, wilayah nang wayahini dikenal sabagai Banjir Taipei dihuni ulih suku asli nang banamo Ketagalan. Pambakal urang Cina Han mulai meningkat pada awal tahun 1700an sasudah pamarintahan Dinasti Qing mamungkinakan pangambangan wilayah iko.[11] Pas tahun 1875, wilayah utara Taiwan dipisahkan dari Prefektur Taiwan wan dibentuk manjadi Prefektur Taipei, lawan pusat pamarintahan di Chengnei, nang dihiasi lawan kota-kota maju nang kaya Bangka, Dalongdong, wan Twatutia.

Taipei sacara rasmi manjadi ibu kota provinsi pas tahun 1886. Imbah kamungkaran Dinasti Qing dalam Perang Tiongkok-Jepang Pertama, Taiwan diserahkan ka Kakaisaran Japang malalui Perjanjian Shimonoseki di tahun 1895. Japang majaga status Taipei sabagai ibu kota, mambalik romanisasi ngarannya manjadi Taihoku sasuai lawan paribasa Japang. Di bawah pamarintahan kolonial Jepang, Taipei berkembang pesat lawan pambangunan infrastruktur modern, jalur rel, serta bangunan administrasi kaya Kantor Gubernur Jenderal (kini Gedung Kantor Presiden). Selama Perang Dunia II, Taihoku nang wilayah sakitarnya dibom lawan pasukan Sekutu beberapa kali. Serangan udara Sekutu nang paling ganal, Serangan Udara Taihoku, terjadi pada 31 Mei 1945.

Pas 1945, imbah Japang manyerah ka Sekutu, Taiwan diserahkan ka Republik Cino. Namun, pas tahun 1949, imbah kalah dalam Perang Saudara Tiongkok lawan pasukan Komunis di daratan Tiongkok, pamarintahan Republik Tiongkok di bawah Kuomintang (KMT, Partai Nasional Tiongkok) lari ka Taiwan wan manunjuk Taipei sabagai ibu kota samentara Republik Tiongkok. Kasadangan malam insiden 28 Februari 1947, nang dimulai di Taipei, manyababakan pambangunan darurat militer selama puluhan tahun di bawah pamarintahan Chiang Kai-shek.[12]

Imbah 1949, Taipei baisi pertumbuhan nang lakas. Pas 1967, kota ngini ditunjuk sabagai kota madya khusus wan wilayahnya diambangin lawan magabung babarapa distrik kaya Shilin, Beitou, Neihu, wan Muzha. Populasi maningkat sacara dramatis, mancapai 2.000.000 jiwa pada pertengahan 1970-an, manjadikan kota ngini salah satu kota nang paling padat penduduk di dunia.[13]

Pas tahun 1990, Bacang liar">demonstrasi mahasiswa Bakung Wild di sekitar Chiang Kai-shek Memorial Hall manjadi titik balik penting dalam transisi Taiwan ka demokrasi. Sejak itu, Taipei manjadi pusat pamarintahan nasional nang dipilih sacara demokratis, manunjukakan transformasi Taiwan matan nagara otoriter manjadi nagara demokratis modern.

Kota Taipei talatak di Taipei Basin di Taiwan Utara, dihabisi ulih Sungai Xindian di selatan wan Sungai Tamsui di barat. Wilayah pusat kota rata, tagal bagian utara, timur, wan selatan mulai maninggang, tarutama ka utara ka arah Gunung Qixing (1.120 m),[14] gunung api nang kada aktif tertinggi di Taiwan nang ada di Taman Nasional Yangmingshan. Kabupatèn Shilin wan Beitou talatak di utara Sungai Keelung wan jua batautan lawan taman nasional ngitu. Dengan luas sakitar 272 km2, Taipei baisi babarapa puncak penting lainnya nang kaya Gunung Tatun (1.092 m).[15] Wilayah ngini dikenal lawan lanskap gunung, rawa kaya Tasik Tatun, wan hutan padat di Pagunungan Songshan wan Kalanjur Qingshui di tenggara kota. 

Pamarintahan

[babak | babak asal-mulanya]

Kota Taipei dibagi manjadi dua belas distrik (區):

Hanyu Pinyin Hanzi Wade-Giles Tongyong Pinyin
Sōngshān 松山區 Sung-shan Songshan
Xìnyì 信義區 Hsin-yi Sinyi
Dàān 大安區 Ta-an Da-an
Zhōngshān 中山區 Chung-shan Jhongshan
Zhōngzhèng 中正區 Chung-cheng Jhongjheng
Dàtóng 大同區 Ta-t'ung Datong
Wànhuá 萬華區 Wan-hua Wanhua
Wénshān 文山區 Wen-shan Wunshan
Nángǎng 南港區 Nan-kang Nangang
Nèihú 內湖區 Nei-hu Neihu
Shìlín 士林區 Shih-lin Shihlin
Běitóu 北投區 Pei-t'ou Beitou

Taipei baisi babarapa situs sajarah wan Nasional Taiwan"]}}' href="./Museum_Nasional_Taiwan" id="mwAYM" rel="mw:WikiLink" title="Museum Nasional Taiwan" typeof="mw:LocalizedAttrs">Seni kontemporer Taipei">Museum nang panting. Aula Pameringatan Chiang Kai-shek adalah monumen terkenal nang dibangun gasan mamikirakan Presiden Chiang Kai -shek,[16] talatak di Lapangan Kebebasan bersama Teater Nasional wan Aula Konser Nasional. Museum Nasional Taiwan, nang didiriakan pas jaman penjajahan Jepang tahun 1908, wayahini berada di Taman Peringatan Perdamaian 228 dan marupakan museum tertua di Taiwan. Museum Nasional Istana manampati salah sabuting koleksi artefak Cina kuno pangganalnya di dunia (diharapakan dibedakan lawan Museum istana di Beijing, Cina), samantara Museum Shung Ye nang paraknya manampati sajarah wan budaya suku asli Taiwan. Museum Seni Rupa Taipei wan Museum Seni Kontemporer Taipei marupakan institusi seni modern nang manampakan karya seniman Taiwan sajak pertengahan abad ka-20. Aula Pameran Sun Yat-sen, parak Taipei 101, jua berfungsi sabagai pusat budaya wan kagiatan masyarakat.

Taipei 101 adalah sabuah bangunan tinggi 509 meter nang pernah jadi bangunan tertinggi di dunia. Dibuat gasan tahan lawan badai wan lindhu, bangunan ngini wayahini jadi ikon kota wan wadah favorit gasan belanja, wisata, wan menyaksikan partai kembang api Tahun Baru.

  1. "Taipei" Error in Webarchive template: Empty url.. Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  2. Affairs, Ministry of Foreign (2025-06-07). "-". Ministry of Foreign Affairs (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2025-06-07.
  3. Team, Internet. "Taiwan-U.S. Relations". Taipei Economic and Cultural Representative Office in the United States 駐美國台北經濟文化代表處 (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2025-06-07.
  4. "Taipei City Government: Home – I. Geographic Overview". Taipei City Government. 23 Oktober 2006. Archived from the original on 2013-12-09. Diakses tanggal 2026-05-22.
  5. 1 2 "鄉鎮市區人口及按都會區統計". Taiwan Ministry of Interior. Desember 2015. Diarsipkan dari versi asli tanggal 9 Desember 2013. Diakses tanggal 11 Desember 2016.
  6. "National Statistics, Republic of China (Taiwan) - Outline". eng.stat.gov.tw (dalam bahasa Inggris). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-10-02. Diakses tanggal 2025-06-07.
  7. "The World According to GaWC 2020". GaWC - Research Network. 24 Agustus 2020. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2020-10-06. Diakses tanggal 2026-05-22.
  8. Smith, Eryk (2017-11-27). "OPINION: Hanyu Pinyin Should Not Be Political, Kaohsiung". The News Lens International Edition (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2025-06-07.
  9. National Geographic Society (U.S.) (1888). The National geographic magazine. Smithsonian Libraries. Washington : National Geographic Society.
  10. "Taihoku-Matsuyama, Formosa (Taiwan), Taihoku-Shu. A.M.S. L991 - Digital Maps and Geospatial Data | Princeton University". Diarsipkan dari versi asli tanggal 13 Maret 2023. Diakses tanggal 13 Maret 2023.
  11. 系統管理者 (2010-01-11). "History". english.taipei.gov.tw (dalam bahasa English). Diakses tanggal 2025-06-07.
  12. "BBC News | Asia Pacific | Taiwan Elections 2000". news.bbc.co.uk. Diakses tanggal 2025-06-07.
  13. "Taipei City Government- Home". english.taipei.gov.tw (dalam bahasa Tionghoa). Diakses tanggal 2025-06-07. line feed character di |title= pada posisi 24 (bantuan)
  14. "Taipei City Government: Home – I. Geographic Overview". Taipei City Government. 23 Oktober 2006. Archived from the original on 2013-12-09. Diakses tanggal 2026-05-22.
  15. "Taipei City Government". english.taipei.gov.tw (dalam bahasa Tionghoa). Diakses tanggal 2025-06-07.
  16. "National Chiang Kai-shek Memorial Hall". 5 Mei 2009.