Capil ka isi

Rumah Betang Tumbang Gagu

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan
Rumah Betang Tumbang Gagu nang jadi lambang karakatan Urang Dayak.

Rumah Betang Tumbang Gagu atawa Betang Antang Kalang marupakan salah sabuting rumah adat urang Dayak nang ada di Dusun Tumbang Gagu, Kacamatan Antang Kalang, Kabupaten Kotawaringin Timur, Kalimantan Tangah. Rumah ngini diulah kurang labih tahun 1800-an ulih urang Dayak Ngaju.[1] Sampai ada wayahini, tagal ada dipugar di sapalih danul.

Rumah Betang Tumbang Gagu mamarluakan tujuh tahun gasan maulahnya, dimulai matan tahun 1870 wan 1878 hanyar didiami. Pamulaannya, Rumah Betang Tumbang Gagu diganai ulih anam kapala kulawarga, yaitu Boruk Dawut, Pangkong Iding Dandu, Singa Jaya Antang Kalang, Mani Bin Lambang Dandu, Rasi Bin Lambang Dandu wan jua Bunter wan Karamu. Salah saikung pandiri matan Rumah Betang Tumbang Gagu, Singa Jaya Antang marupakan tukuh parjanjian Tumbang Anoi.[2]

Bantuk Rumah

[babak | babak asal-mulanya]

Rumah Betang Tumbang Gagu diulah matan kayu ulin atawa disambat kayu wasi (Eusideroxylon zwageri) wan kayu maranti (Shorea Dipterocarpaceae). Wujud Rumah Betang Tumbang Gagu liwar panjang wan ganal. Panjangnya kurang labih 130 meter, ligarnya 110 meter, wan tinggi natab tanah kira-kira 5 meter.[3] Rumahnya disangga ulih tihang-tihang kayu ulin nang kuat, nang maulah tahan hujan panas sampai ratusan tahun. Atasnya dipakai atap sirap matan kayu ulin, taumpatnya jua lantainya mamakai kayu ulin nang maulah rumahnya nahap wan awit. Maraga panjang, rumah ngini kawa diganai puluhan sampai ratusan ikung urang. Rumah betang ngini diulah tinggi sakira kada kena banjir wan binatang buas. Bantukannya mamanjang ka higa, jadi kulawarga banyak kawa mangganai. Arsitek rumah betang tumbang gagu liwar dipangaruhi ulih kaparcayaan Kaharingan atawa religi suku Dayak wan baisi konsep nang manggambarakan pandangan hidup suku Dayak hiwal alam atas wan alam bawah.[4]

Di dalamnya, ada bamacam ruang lawan pemalihannya surang-surang, di tangah-tangah bangunan ada balai kandang, ada jua dua buting mariam nang ditukari ulih Antang Kalang. Salihan, ada jua kamar anam buting nang baandak di higa kiwa wan kanan balai. Di muka kamar nang maraitakan masing-masing ruang tadapat aula wan palataran di danul balakang wan higa sawagai parait bangunan utama wan padu nang diulah tapisah lawan bangunan utama. Di sisi balakang wan higa Rumah Betang tadapat anam padu sasuai lawan jumlah kapala kulawarga wayahitu. Wayahini nang masih purna ada duwa padu sisanya hudah rusak parah wan ada nang rubuh. [2]

Rumah Betang Tumbang Gagu dipakai gasan rumah banyak kulawarga, taumpat jua bapungsi sawagai wadah bagarumbungan, gotong royong, aruh adat, musyawarah, wan jua wadah balindung matan sarangan binatang buas.[2] Rumah ngini jadi lambang karakatan wan kabarsamaan urang Dayak.

  1. Parawisata kalimantan tengah. "Rumah Betang Tumbang Gagu". Parawisata kalimantan tengah. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-06-21. Diakses tanggal 2025-08-24.
  2. 1 2 3 Marbun, R. V., & Sampit, M. A. N. (2018). Pendidikan Karakter Dalam Mata Pelajaran Antropologi Melalui Metode Field Trip: Studi Kasus Huma Betang Tumbang Gagu Sebagai Katalisator Nasionalisme Siswa. Jurnal Guru Dikmen Dan Diksus, 1(2), 37-46.
  3. https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpcbkaltim/2784/
  4. Minarni, Minarni; Kirana, Elika Thea; Risma, Juanda Prastiya (2023-09-30). "Pengembangan Website Interaktif untuk Meningkatkan Pengalaman Virtual di Metaverse Betang Tumbang Gagu". Jurnal Teknologi Informatika dan Komputer (dalam bahasa Inggris). 9 (2): 936–950. doi:10.37012/jtik.v9i2.1781. ISSN 2622-8475.