Capil ka isi

Mariam karbit

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan

Mariam Karbit adalah pamainan rakyat nang sudah jadi tradisi di Pontianak, Kalimantan Barat, wan banyak jua ditamui di wilayah Kalimantan lainnya. Pamainan mariam karbit ngini baisi daya tarik surangan, wan jua bapungsi gasan pananda mamasuki bulan puasa Ramadan.[1]

Mariam karbit karancakannya dimainakan di bantaran Sungai Kapuas. Mariam nang diulah tumatan batang kayu atawa pipa paralon baukuran ganal nitu diandak bajijir di pinggir sungai. Imbahnya bubuhan masarakat manunggu wayah babuka puasa sambil manyalaakan mariam karbit. Jadi, babunyian mariam karbit ngini kada gasan manandai masuknya bulan Ramadan wan hari raya Idul Fitri haja, tagal jua dimainakan pas rahatan handak babuka puasa.[2]

Mariam raksasa ngini manimbulakan suara nang manggalagar. Saking nyaringnya bunyi mariam karbit, kawa tadangar sampai radius 5 kilumitir atawa labih. Maginnya pas malam takbiran, ratusan batang mariam cagaran baadu kakuatan suara pas karasmin Festival Meriam Karbit.

Pamulaan pamainan mariam karbit digagas ulih Syarif Abdurrahman Al Kadri tumatan Kasultanan Pontianak, nang wayah nitu umpat manyusuri Sungai Kapuas gasan manamuakan pawa nang kawa didiami. Limbah nitu rumbungan buhannya mandapat gangguan. Syarif Abdurrahman wan rumbungannya lantas manimbak mariam ka arah patamuan Sungai Kapuas wan Sungai Landak, gasan manyatup gangguan-gangguan nitu, wan gasan mambuka pawa kadiaman di situ. Wayah ngini di sana sudah badiri Istana Kadriah wan Masjid Jami.[3]

Wayah panjajahan, mariam karbit dipakai jua gasan malawan panjajah. Bunyi mariam nang nyaring banar kawa maulah bubuhan musuh takutan, mangira masarakat Pontianak baisi sanjata nang harat banar.[1]

Tradisi ngini baalih pungsi gasan pananda waktu maghrib wayah bulan puasa, lantaran jaman dahulu bubuhan nang bagana di Pontianak rumahnya masih jarang wan tapisah-pisah. Bahari mariam karbit mamakai batang nyiur gasan maulah mariam, tagal batang nyiur nitu kawa dipakai sakali haja, jadi buhannya mangganti lawan kayu laban.[3]

Tradisi mariam karbit ngini suah jua dilarang (kada dibulihakan). Wayah tahun 1985, pulisi sampat marajia pamainan mariam karbit lantaran dianggap mangganggu katanangan warga. Ada jua nang bapadah bahuwa pangusaha marasa babarapa batang kayu buhannya hilang pabila lagi musimnya. Tagal akhirnya pamarintah mambari ijin mambunyikan mariam karbit satu atawa dua hari sabalum hari raya wan sahari sasudahnya, nitu jua masih dibatasi. Hanyar babarapa balas tahun kasini, tradisi mariam karbit bulih dimainakan sacara bibas ulih masarakat Pontianak.[3]

Wayah ngini, mariam-mariam karbit dihias sakira manarik pahatian urang, misalnya pakai curak insang, katupat, lampiun. Ada jua hiasan panampakan hantu, nangkaya kuntilanak, pucung, wan hiasan nang lain. Hiasan ngitu dipasang sakira jadi pangingat gasan masarakat bahuwa bunyi mariam karbit nitu kawa mausir mahluk halus, gasan maingat sajarah bahuwa jaman dahulu Sultan Syarif Abdurrahman Al Kadri mambunyi akan mariam gasan mausir mahluk halus.[2]

Cara Maulah

[babak | babak asal-mulanya]

Mariam karbit diulah tumatan batang kayu laban nang dilubangi di tangahnya, balalu diisi wan kalsium karbida atawa nang rancak disambat batu karbit. Pabila sudah diisi batu karbit, mariam nitu disulut lawan api nang maulah batu nitu maladak, makanya manimbulakan bunyi nang manggalagar.[3]

Gasan maulah mariam karbit, kawa jua pakai paring, kayu mabang, atawa kayu maranti. Kayu nitu dibantuk saukuran diamitir antara 50-70 cm wan panjangnya kisaran 5-6 mitir.

Cara Mamainakan

[babak | babak asal-mulanya]

Mariam karbit karancakannya dimainakan ulih lalakian. Ada nang maambil banyu, ada jua nang bagana di buncu kayu. Urang nang ada di buncu kayu harus manutupi lubang nang arahnya ka sungai lawan kartas kuran. Limbah nitu, pamain nang lain mamasuk akan karbit nang sudah dipacah saukuran batu karikil halus. Balalu saikung urang mambawa api (obor) nang dipakai gasan manyucul lubang halus nang ada di kayu bulat nitu, sampai tadangar bunyi manggalagar.[1]

Pamain maisi karbit ka dalam lubang nang sudah disiapkan. Limbah nitu karbitnya dicampur banyu, ditunggui satumat sampai bariaksi, hanyar kawa disulut api tumatan obor. Sakira kawa manyalaakan mariam, parlu karbit sabanyak satangah kilugram gasan sakali mancucul. Salain nitu, parlu jua minyak gasan mambakar wan campuran banyu.[2]

  1. 1 2 3 Liputan6.com (2023-04-11). "Meriam Karbit, Alat Perang yang Kini Jadi Penanda Ramadan dan Idul Fitri". liputan6.com (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2025-02-26.
  2. 1 2 3 A'an. "Meriam Karbit Tradisi Masyarakat Pontianak Sambut Lebaran - Pontianak Post". Meriam Karbit Tradisi Masyarakat Pontianak Sambut Lebaran - Pontianak Post (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2025-02-26.
  3. 1 2 3 4 Santosa, Subkhi Kurnia (9 April 2024). "Sejarah Meriam Karbit di Pontianak". Radio Republik Indonesia (RRI). Diakses tanggal 26 Februari 2025.