Capil ka isi

Lambu Surga

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan
Rilip tarakuta Mésupatamia kuno (ca. 2250 – 1900 SM) nang manunjukakan Gilgamesh mambunuh Lambu Surga,[1] sabuting kisah nang digambarakan dalam Lampingan VI matan Wiracarita Gilgamesh[2][3]

Dalam mitulugi Mésupatamia kuno, Lambu Surga adalah satwa mitulugis nang dilawan ulih Raja Uruk, Gilgamesh. Kisah pasal Lambu Surga ngini dipinandui matan dua pirsi nang balain: sabuting dicatat dalam sajak Suméria nang tahari wan sabuting kisah nang hanyaran dalam basa Babilania Baku (sabuah dialék sastra matan Akkadia) dalam Wiracarita Gilgamesh. Dalam sajak Suméria ngitu, Lambu dikirim gasan manyarang Gilgamesh ulih déwi Inanna marga sabab nang kada jalas.

Catatan Akkadia nang labih langkap asalnya matan Lampingan VI Wiracarita Gilgamesh, nang mana Gilgamesh manulak ajakan siksual matan déwi Ishtar, padanan Sémit Timur gasan Inanna, nang maulah Ishtar sarik banar lalu maminta Lambu Surga matan abahnya, Anu, supaya inya kawa mangirim lambu ngitu gasan manyarang Gilgamesh di Uruk. Anu mambariakan Lambu ngitu gasan inya, laju inya mangirim lambu ngitu gasan manyarang Gilgamesh wan kawalnya, sang pahlawan Enkidu, nang uncitnya mambunuh Lambu ngitu baimbaian.

Imbah mangalahakan Lambu ngitu, Enkidu malimparakan paha kanan Lambu ka muha Ishtar, sambil mahuhulutnya. Pambunuhan Lambu ngitu maulah bubuhan déwa manjatuhakan hukuman mati gasan Enkidu, sabuting kajadian nang mamicu rasa katakutan Gilgamesh akan kamatiannya saurang, nang manjadi pandurung gasan kisah sisa matan wiracarita ngitu. Lambu ngitu diidintipikasiakan sama lawan rasi bintang Taurus wan mitus pambunuhannya pinanya baisi makna astrunumis gasan masarakat Mésupatamia kuno. Babarapa aspék matan kisah ngini sudah dibandingakan lawan kisah-kisah nang labih hanyar matan Timur Dakat kuno, tarmasuk lègènda matan Ugarit, kisah Yusup dalam Kitab Kajadian, wan palihan matan wiracarita Yunani kuno, naitu Iliad wan Odyssey.

Gilgamesh wan Lambu Surga

[babak | babak asal-mulanya]

Dalam sajak Suméria Gilgamesh wan Lambu Surga, Gilgamesh wan Enkidu mambunuh Lambu Surga, nang sudah dikirim gasan manyarang buhannya ulih déwi Inanna, padanan Suméria gasan Ishtar.[4][5][6] Alur matan sajak ngini balain banar lawan adigan nang basasuaian dalam Wiracarita Gilgamesh Akkadia nang labih hanyar.[7] Dalam sajak Suméria, Inanna kalihatannya kada maminta Gilgamesh gasan manjadi pasangannya nangkaya nang inya gawi dalam wiracarita Akkadia kaina.[5] Labih matan ngitu, rahatan inya mamaksa abahnya An gasan mambariakan Lambu Surga ngitu, daripada mangancam gasan mambangkitakan urang mati gasan mamakan urang nang hidup nangkaya nang inya gawi dalam wiracarita kaina, inya wastu mangancam handak mangaluarakan "kuriyakan" nang pacang sampai ka bumi.[7]

Wiracarita Gilgamesh

[babak | babak asal-mulanya]

Dalam Lampingan VI matan Wiracarita Gilgamesh basabaku Akkadia, imbah Gilgamesh manulak ajakan siksualnya, Ishtar tulak ka Surga, andakan inya mangadu lawan umanya Antu wan abahnya Anu.[8] Inya manuntut supaya Anu mambariakan Lambu Surga ngitu gasannya[9][10] wan mangancam amun abahnya manulak, inya pacang mahancurakan lawang-lawang Alam Baka wan mambangkitakan urang mati gasan mamakan urang nang hidup.[11] Pulaannya Anu kabaratan lawan parmintaan Ishtar, basikaras amun Lambu Surga ngitu liwar mahancurakan sampai-sampai amun dilapas pacang mambawa kalaparan salawas pitu tahun.[11][10] Ishtar manyataakan amun inya sudah manyimpan gandum nang mayu gasan sabarataan urang wan samunyaan binatang salawas pitu tahun nang cagar datang.[11][10] Uncitnya, Anu baisi barat hati satuju mambariakannya ka Ishtar, nang mana imbah ngitu inya malapasakannya ka dunia, nang maulah karusakan liwar ganal.[9][11]

Napas panambayan Lambu ngitu mambuka sabuah luang di tanah nang liwar ganal sampai saratus lalakian tagugur ka dalamnya, pahadangan napas kaduanya maulah luang nang labih ganal pulang, nang manjirat dua ratus ikung lagi.[11] Gilgamesh wan Enkidu bagawi baimbai gasan mambunuh Lambu ngitu;[9][11][10] Enkidu bagarak ka balakang Lambu wan manarik buntutnya[11] sawayah Gilgamesh manikamakan padangnya ka gulu Lambu ngitu, mambunuhnya.[11] Gilgamesh wan Enkidu mambariakan jantung Lambu ngitu minangka sasajén kapada déwa matahari Shamash.Citakan:Snf[12] Rahatan Gilgamesh wan Enkidu istirahat, Ishtar badiri di atas tawing Uruk wan manyumpahi Gilgamesh.Citakan:Snf[13][14] Enkidu marabit paha kanan Lambu ngitu wan malimparakannya ka muha Ishtar.Citakan:Snf[13][14][10]

Ishtar mangiyau bakumpulan "bubuhan waranggana, bibinian panghibur wan bibinian tunasusila"Citakan:Snf lalu manyuruh buhannya manangisi Lambu Surga ngitu.Citakan:Snf[13] Pahadangan ngitu, Gilgamesh maadakan parayaan sagan mangingat kakalahan Lambu Surga.Citakan:Snf[13] Lampingan VII bamula lawan Enkidu mangisahakan mimpinya nang mana inya malihat Anu, Ea, wan Shamash mamutusakan amun antara Gilgamesh atawa Enkidu musti mati sagan hukuman marga sudah mambunuh Lambu Surga ngitu.[2] Buhannya milih Enkidu, nang hancap manjadi garing,[2] lalu mati imbah baisi mimpi tantang Alam Baka.[2] Lampingan VIII manggambarakan kasadihan Gilgamesh nang kada kawa dihibur marga kamatian kawalnya ngitu[2][15] wan rarincian pamakaman Enkidu.[2] Kamatian Enkidu ngini manjadi pamicu gasan katakutan Gilgamesh akan kamatiannya saurang, nang manjadi pukus utama sisa kisah matan wiracarita ngitu.[16]

Pralambang wan panggambaran

[babak | babak asal-mulanya]
Lambu Surga disamaakan lawan rasi bintang Taurus.[9]

Banyak banar panggambaran pasal pambunuhan Lambu Surga nang tadapat dalam karya-karya sani Mésupatamia kuno nang masih ada sampai wayahini.[10] Panggambaran ngini hususnya rancak ditamui di stimpil-stimpil silindir matan Kakaisaran Akkadia (ca. 2334 – 2154 SM).[10] Sabarataan ini manunjukakan amun Lambu ngitu sacara jalas dibayangakan sabagai lambu baukuran ganal banar di luar kabiasaan wan baisi kaganasan nang luar biasa. Biar damintu, masih balum jalas banar napa sapujurnya nang dipralambangakan ulih Lambu Surga ngini. Bubuhan pakar Asiriulugi, Jeremy Black wan Anthony Green, manjanaki amun Lambu Surga disamaakan lawan rasi bintang Taurus[9] wan bapandapat amun alasan kanapa Enkidu malimparakan paha lambu ngitu ka Ishtar dalam Wiracarita Gilgamesh imbah mangalahakannya pinanya manjadi sabuting usaha gasan manjalasakan kanapa rasi bintang ngitu kalihatan kahilangan palihan awak balakangnya.[9]

Gordon wan Rendsburg mancatat amun gagasan pasal malimparakan batis lambu ka saikung urang "minangka panghinaan nang liwar barat" tabukti di barataan wilayah giugrapis nang luas di Timur Dakat kuno[10] wan hal ngini tacungul pulang dalam Odyssey, sabuting sajak wiracarita Yunani kuno.[10] Sapalihan sarjana maanggap Lambu Surga ngini minangka pigur nang sama nangkaya Gugalanna, laki matan Ereshkigal nang disambat ulih Inanna dalam Turunnya Inanna ka Alam Baka.[17]

Pangaruh ka kisah-kisah nang kaina

[babak | babak asal-mulanya]
Kalakuan Ishtar nang manyimpan gandum gasan kaparluan pitu tahun baisi kamiripan lawan kisah Yusup nang tahaga di catatan Alkitab wan Al-Qur'an.

Cyrus H. Gordon wan Gary A. Rendsburg mancatat amun mutip Timur Dakat pasal kalaparan pitu tahun nang maumpati kamatian saikung pahlawan tabukti dalam mitus Ugarit pasal kamatian Aqhat[10] wan tima pasal saikung urang nang maramalakan kalaparan pitu tahun sabalumnya laju manyimpan pasadiaan tahaga jua dalam kisah Ibrani pasal Yusup matan Kitab Kajadian,[10] wan dalam ayat 47-48 matan Surah Yusup dalam Al-Qur'an.[18]

Manurut sarjana klasik matan Jirman, Walter Burkert, adigan nang mana Ishtar datang mahadap Anu sagan manuntut Lambu Surga imbah ditulak ulih Gilgamesh sacara langsung sajajar lawan adigan matan Kitab V Iliad.[8] Dalam Wiracarita Gilgamesh, Ishtar mangadu ka umanya, Antu, tagal ditagur sacara halus ulih Anu.[8] Dalam adigan matan Iliad, Aprodit, pakambangan Ishtar dalam mitulugi Yunani kaina, baluka ulih pahlawan Yunani Diomedes rahatan mancuba manyalamatakan anaknya, Aeneas.[19] Inya bukah ka Gunung Olympus, nang mana inya manangis ka umanya, Dione, dihuhulut ulih dangsanak biniannya, Athena, wan ditagur sacara halus ulih abahnya, Zeus.[19] Kada wastu kasajajaran narasi ngitu nang panting,[19] tagal jua kanyataan amun ngaran Dione ngitu adalah bantuk bibinian matan Zeus saurang, pas nangkaya Antu nang marupakan bantuk bibinian matan Anu.[19] Dione kada tacungul pulang dalam sisa kisah Iliad, nang mana pasangan Zeus ngitu malahan déwi Hera.[19] Marga ngitu Burkert manyimpulakan amun Dione adalah sabuting calque matan Antu.[19]

Sarjana klasik Inggris Graham Anderson mancatat amun, dalam Odyssey, bubuhan anak buah Odysseus mambunuh sapi-sapi suci Helios wan dihukum mati ulih para déwa marga sabab ngini, mirip banar lawan Enkidu dalam Wiracarita Gilgamesh.[20] M. L. West manyataakan amun kamiripannya labih jero pado wastu kanyataan amun, dalam kadua kajadian ngitu, mahluk nang dibunuh adalah bangsa sapi nang diluputakan matan kamatian alamiah.[21] Dalam kadua kajadian ngitu, urang atawa bubuhan urang nang dihukum mati adalah kakawalannya pahlawan, nang mana kamatian buhannya mamaksa sang pahlawan gasan manarusakan pajalanannyasaurangan.[21] Inya mancatat jua amun, dalam kadua kajadian, wiracarita ngitu manggambarakan sabuah pambicaraan di antara para déwa tantang apakan nang basalah musti mati atawa kada[21] wan amun ancaman Helios ka Zeus amunnya inya kada mambalasakan pambantaian sapi-sapinya dalam Odyssey mirip banar lawan ancaman Ishtar ka Anu sawayah inya manuntut Lambu ngitu dalam Wiracarita Gilgamesh.[21]

Bruce Louden mambandingakan pahuhulutan Enkidu gasan Ishtar langsung imbah mambunuh Lambu Surga lawan pahuhulutan Odysseus gasan raksasa Polipemus dalam Kitab IX matan Odyssey.[22] Dalam kadua kajadian, sipat kasumbungan sang pahlawan saurang imbah sabuah kamanangan nang jalas maulah saikung déwa manyumpahinya.[22]

  1. Powell 2012, hlm. 342.
  2. 1 2 3 4 5 6 Black & Green 1992, hlm. 90.
  3. Powell 2012, hlm. 341–343.
  4. Black & Green 1992, hlm. 89.
  5. 1 2 Tigay 2002, hlm. 24.
  6. ETCSL 1.8.1.2
  7. 1 2 Tigay 2002, hlm. 24–25.
  8. 1 2 3 Burkert 2005, hlm. 299–300.
  9. 1 2 3 4 5 6 Black & Green 1992, hlm. 49.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Gordon & Rendsburg 1997, hlm. 46.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jacobsen 1976, hlm. 201.
  12. Fontenrose 1980, hlm. 168–169.
  13. 1 2 3 4 Fontenrose 1980, hlm. 169.
  14. 1 2 Jacobsen 1976, hlm. 202.
  15. Fontenrose 1980, hlm. 171.
  16. Gordon & Rendsburg 1997, hlm. 46–47.
  17. Pryke 2017, hlm. 205.
  18. "Surah Yusuf - 47-48". Quran.com (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2023-09-21.
  19. 1 2 3 4 5 6 Burkert 2005, hlm. 300.
  20. Anderson 2000, hlm. 127.
  21. 1 2 3 4 West 1997, hlm. 417.
  22. 1 2 Louden 2011, hlm. 194.

Daptar pustaka

[babak | babak asal-mulanya]