Capil ka isi

Haul

Tumatan Wikipidia Banjar, kindai pangatahuan
Urang-urang nang maumpati salah sabuting haul

Haul ialah tradisi paringatan satahun kamatian urang.[1] Tradisi ngini jadi bagian pahabisan dari paringatan maarwah lawan bubuhan kaum Tuha.[2] Maarwah dimula'i matan maniga, manujuh, manyalawi, maampat puluh[3], wan manyaratus. Imbah paringatan manyaratus hari, buhan kulawarga nang urang maninggal maadakan haul atawa mahaul pas satahun maninggal kulawarganya.[4] Tujuan adanya haul ialah mandu'akan ahli kubur supaya amal ibadah nang digawi bubuhannya ditarima ulih Allah sakalian mangganang kalakukan baik salawas bubuhannya hidup matan urang-urang nang diparingati.[5][6][7][8] Dalil[9] nang kawa jadi pingkutan ulih Muslim sunni gasan haul ada di Surah Al-Hasyr ayat 10, Nuh ayat 28, wan Ibrahim ayat 41.[10]

Haul baasal matan basa Arab (الحول) nang baarti satahun, biar kaitu tradisi haul kada harus digawi pas satahun wayah tanggal ditantui sawagaimana urang marayaakan hari ulang tahun, hari manggawinya akan bauntung banar lawan katantuan wan partimbangan kulawarga nang manggawinya.[2][5][11]

Acara haul jua jadi pambida antara bubuhan ulama wan Rasulullah saw. Jaka Nabi Muhammad saw. diparingati hari diranakakannya matan maulid, maka bubuhan ulama diparingati wayah hari kamatiannya matan tradisi haul.[12] Dikaranaakan ranak Rasulullah baisi kaistimiwaan, hudah dinantiakan wan dijanjiakan dalam ajaran nabi-nabi sabalumnya, wan diumpati lawan mukjizat-mukjizat. Tagal ranak ulama ialah kaya ranak bayi-bayi umumnya, kaistimiwaan bubuhan ulama hanyar mancungul wan bagantung lawan salawas hidup bubuhannya sampai maninggal.[13][14]

Kadada panjalasan musti kapan tradisi haul tatambaian digawi, tagal haul diyakini tatambaian bakambang di masarakat Muslim matan Hadramaut, Yaman.[16] Di kawasan inya, masarakat baisi kalas-kalas susial nang badasarkan latar balakang juriat, yaitu bubuhan habib atawa kada juriat Nabi Muhammad nang ada di jajaran atas banar matan tingkat susial; masyayikh atawa juriat urang pamikir Islam nang kada baisi latar balakang juriat Nabi Muhammad; qabail atawa angguta urang-urang takanal, wan masaakin atawa urang-urang miskin nang kada baisi ilmu, harta, jua latar balakang juriat kaya kalumpuk lain nang disambatakan sabalumnya.[17][18][19][20]

Sawagai kada juriat Nabi Muhammad sakalian labih baisi ilmu pangatahuan, bubuhan habib maingkut paranan kunci sawagai pamimpin spiritual wan panutan masarakat luas. Ritual wan aspik kahidupan riligius lain masarakat umum akan bauntung banar lawan bubuhan habib, imbah jua lawan bubuhan habib nang hudah maninggal, bubuhannya diyakini sawagai parantara matan du'a-du'a masarakat lawan Allah wan parantara syafaat matan Nabi Muhammad.[19][20]

Sakali satahun, bubuhan habib wan masyayikh akan bakumpulan atawa mamparingati haul di makam urang spiritual wan maundang sabarataan. Haul akan dipimpin ulih juriat atawa panarus urang ngitu, di situ bubuhannya maadakan caramah nang diartiaakn gasan maingati lagi kanangan bahari nang dianggap salih ngitu, aktipitas ngini lalu makin kuat fungsi susial bubuhan habib nang dikanal sawagai pawaris kakuatan spiritual matan bubuhannya nang tadahulu. Panambaian banar dalam acara haul sabujurnya mamanggil kanangan-kanangan bubuhan pajiarah lawan urang-urang ngitu lalui hagiugrafi nang barupa puji-pujian wan puisi lawan bubuhannya nang mulia dalam kalumpuk habib ngitu.[19][20][21][22]

Panyabarannya

[babak | babak asal-mulanya]

Panyabaran budaya haul ngini dibawa salawas migrasi kalangan habib matan Hadramaut ka Asia Tanggara nang puncak tajadi sakitar abat ka-19. Kalangan habib ngini banyak ditarima baik ulih bubuhan Hindia Walanda jua Malaya Britania nang maumpatakan bubuhannya dalam aktipitas padagangan. Bubuhan habib ngini mandapat tampat saurangan di kalangan bubuhan panguasa dairah jua masarakat satampat karana bahasil lawan aktipitas padangan jua dikanal sawagai urang spiritual karana padalaman ilmu agama. Biar jarak antara Hadramaut lawan kawasan Hindia Walanda wan Malaya Britania tapisah jauh banar, tagal partalian budaya tatap kuat, bubuhannya ngini mangambangakan ajaran wan budaya bubuhannya di wilayah urang lain sawagaimana di tampat bubuhannya baasal, sampai pusisi bubuhannya kuat sawagai urang nang bapangaruh sapanjang abat ka-19 ngitu.[19][20]

Wayah parkambangan imbahnya, haul kada lagi jadi acara nang digawi ulih bubuhan habib haja, tagal gasan bubuhan ulama nang kada baisi latar patalian darah lawan Nabi Muhammad jua. Haul bubuhan ulama jadi panggung gasan urang nang baagama, baik matan kalangan kiai atawa habaib, gasan manjagaakan iksistinsi pangaruh wan gagasan kaagamaannya di Indunisia. Salawas parjalanan bubuhan ulama, habaib, nang kayanya dalam babarapa hal kawa cungul kurang sasuai karana jaman, wayah dihadirakan lagi dalam haul ngitu, diharapakan mambarii inspirasi bubuhan inya imbahnya.[23]

Kada sadikit nang haul ngitu jadi sarana pulitik praktis, imbah sampai prupukasi salain ditujuakan lawan sumangat maumpati kalakuan wan pamikiran urang-urang salih. Haul jua rancak dihadiri ribuan urang nang rawan disusupi kapantingan-kapantingan satumat[15], husus wayah bubuhan nang manggawinya salah mamilih urang nang maisi caramah dalam haul ngitu.[23]

Kadada katantuan musti tarait rangkaian acara haul ngini, tagal manggawiakannya nang kawa, yaitu:[16][24][25][26]

  • Pambacaan riwayat Nabi nang tasingkat dalam barbagai kitab maulid Nabi kaya Simtuddurar matan Habib Ali bin Muhammad Al-Habsyi, atawa maulid Diba ulih Imam Abdur Rahman bin Ali Ad-Diba'i. Pambacaan maulid ngini jua diumpati lawan pambacaan puji-pujian atawa kasidah lawan Rasulullah wan alat musik hadrah;
  • Pambacaan du'a wan tahlil nang ditujuakan gasan maminta ampunan wan harapan gasan urang nang lagi diparingati kamatiannya, jua gasan urang-urang nang hadir saurang.
  • Pangajian umum, rancaknya diisi ulih sambutan kulawarga wan urang-urang matan masarakat, pambacaan riwayat (manaqib) urang nang lagi diparingati, wan caramah agama matan ulama pilihan panitia nang manggawiakan acara haul;
  • Manyurung makanan (hidangan) lawan bubuhan nang hadir, sawagai bantuk sadakah lawan urang lain. Makanan has nang rancak ada dalam acara ngini ialah nasi kabuli, karana maitihi sajarahnya, tradisi ngini dibawa ulih masarakat Muslim Arab.

Haul ngini sabuting tradisi nang kawa ditamui di kalangan masarakat Muslim sunni haja, kaya di nagara Yaman, Indunisia, Malaysia, Singapura, wan nagara-nagara nang kabanyakan Muslim sunni di dalamnya.[14] Paringatan haul dipangaruhi banar ulih ajaran tasawuf nang maandakakan guru sawagai taladan karana pangajaran ilmu lawan masarakat umum wan murid-muridnya, sampai maninggal bubuhannya pantas diparingati ulih kulawarga wan murid-muridnya gasan mangganang kataladanan wan tatambaian ditantui nang kada kawa diisi sambarang urang pas salawas hidup bubuhannya. Acara haul akan tarasa labih ganal jaka urang ngitu takanal sawagai ulama ganal atawa pandiri sabuting pasantrin.[27][11]

Aktipitas kaya haul ngini ada babarapa urang matan babarapa kuta di Indunisia rancak jua jadi sarana wisata riligi nang maundang kadatangan banyak urang matan dairah lain.[28] Misalnya, haul Habib Ali bin Muhammad Al-Habsyi di kawasan Masjid Riyadh, Pasar Kliwon, Surakarta nang masuk dalam jadwal rismi pamarintah kuta Surakarta[29], haul lain nang takanal ialah haul Guru Sakumpul di Martapura, Kalimantan Salatan; haul Habib Ali bin Abdurrahman Al-Habsyi di Kwitang, Jakarta Pusat; wan haul Gus Dur di Jakarta wan Tebu Ireng, Jombang.

Jakat prupisi jua wajib dijakati ujar pandapat babarapa ulama

Haul di Jakat ngini balain matan haul paringatan urang maninggal. Haul Jakat ngini iaiah masa baisi harta nang sampai hitungan jakat salawas satahun nang dihitung almanak hijriah sabalum jakat wajib dikaluarakan sasaurang.[30][31] Nang paling ditahui masyarakat sual haul di jakat ngini ialah hitungan jakat matan duit nang dapat di gawian. Jakat prupisi ialah danul matan jakat mal nang wajib dikaluarakan matan harta nang diulihi matan pandapatan atawa panghasilan rutin matan gawian nang kada malanggar syariat. Hitungan jakat panghasilan sakitar 85 gram amas saban tahun lawan hitungan jakatnya sakitar 2,5%.[32] Fatwa Majilis Ulama Indunisia (MUI) mamadahakan panghasilan ngini ialah saban didapat pas digawi, nang kaya gajihan, hunur, wan upah nang didapat matan cara halal, baik nang rutin atawa kada.

Hibak bubuhan jamaah di makam Syekh Muhammad Arsyad Al-Banjari wayah haulan

Salah sabuting haul nang diumpati banar ulih urang Banjar ialah haul Syekh Muhammad Arsyad al-Banjari. Urang Banjar rancak manyambat Haul Kalampayan gasan paringatan maninggalnya Syekh Arsyad. Haul Kalampayan ngini salah sabuting wisata riligi bubuhan Banjar karana acaranya pas liburan Hari Raya Pitrah.[33] Acara ngini digawi di Kubah Datu Kalampayan, Disa Kalampayan, Kacamatan Astambul, Kabupatin Banjar. Acara ngini rancaknya di Masjid Jami Tuhfaturroghibin nang diawali lawan mambaca Yasin, Dalailul Khairat, syair salawat, wan nasyid. Acara haul ngini rancak ditutup du'a wan makan nasi samin has Timur Tangah.[33]

Haul Guru Sekumpul

[babak | babak asal-mulanya]
Urang mamparingati haul Guru Sakumpul

Haul Guru Sekumpul ialah tradisi kaagamaan nang paling banyak atawa ganal di Indunisia nang diadaakan di Sakumpul, Martapura, Banjar, Kalimantan Selatan.[34] Gasan bubuhan Banjar, Haul Guru Sekumpul ngini kada paringatan hari kamatian guru haja, tapi jua acara nang barasa hibak spiritual wan bamakna, kayuh baimbai, kulawargaan, wan basamaan nang kadada batas kaya susial wan wilayah.

Haul Guru Sekumpul ngini diadaakan pas malam Minggu atawa Ahad nang paling parak lawan 5 Rajap. Bubuhan jamaah Haul datang matan mana haja di Indunisia, imbah ada nang matan luar nagara. Bubuhan jamaah datang mahibaki Martapura jua.[35]

  1. Chambert-Loir, Henri (2007). Ziarah dan wali di dunia Islam (dalam bahasa Indonesia). Penerbit Serambi. ISBN 978-979-1275-39-2.
  2. 1 2 "Haul: Sejarah dan Pengertian (Bag. I Bersambung)". Al Ashriyyah Nurul Iman Islamic Boarding School (dalam bahasa Indonesia). 2013-10-27. Diakses tanggal 2026-03-05.
  3. "Pengajian". perak.jombangkab.go.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  4. Daud, Alfani (1997). Islam dan masyarakat Banjar: diskropsi dan analisa kebudayaan Banjar (dalam bahasa Melayu). PT RajaGrafindo Persada.
  5. 1 2 "Tradisi Haul" (dalam bahasa Indonesia). 2006-08-29. Diakses tanggal 2026-03-05.
  6. Alatas, Ismail F. (2007-12-01). "THE UPSURGE OF MEMORY IN THE CASE OF HAUL: A Problem of Islamic Historiography in Indonesia". JOURNAL OF INDONESIAN ISLAM (dalam bahasa Inggris). 1 (2). ISSN 2355-6994. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2022-08-16. Diakses tanggal 2026-03-05.
  7. "HAUL MASSAL DAN AKHIRUSSANAH MUSHOLLA AL IKHLAS GLAGAH TENGAH". pagerdawung-ringinarum.kendalkab.go.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  8. "Inilah Manfaat Mengadakan Haul Ulama". NU Online (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-03-05.
  9. "Dalil dan Hikmah Tradisi Haul bagi Warga NU". NU Online (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-03-05.
  10. Choironi, M. Alvin Nur (2023-03-19). "K.H Ahsin Sakho Sebutkan Dalil-dalil Peringatan Haul dalam Al-Quran". Islami[dot]co (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  11. 1 2 "Tradisi orang-orang NU | WorldCat.org". search.worldcat.org (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  12. "Di Buntet, Mahfud MD Sebut Peringatan Haul adalah Tradisi Asli Pesantren". NU Online (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-03-05.
  13. Muslim, M. Hanif (2006). Peringatan Haul: Ditinjau dari Hukum Islam. Semarang: Karya Toha Putra.
  14. 1 2 "MENGENAL TRADISI HAUL DALAM ISLAM –" (dalam bahasa Inggris). 2025-06-09. Diakses tanggal 2026-03-05.
  15. 1 2 3 "Haul adalah Peringatan Kematian dalam Islam, Ketahui Tradisinya". liputan6.com (dalam bahasa Indonesia). 2025-02-11. Diakses tanggal 2026-03-05.
  16. 1 2 "Mengenal Apa Itu Haul, Peringatan Hari Wafatnya Wali atau Ulama". Kamboja.co.id - Proteksi dan pelayanan pemakaman (dalam bahasa Inggris). 2024-02-21. Diakses tanggal 2026-03-05.
  17. Lambert, Jean (2003). "Ulrike Freitag: Indian Ocean, Migrants and State Formation in Hadhramaut. Reforming the Homeland. Ulrike Freitag & William Clarence-Smith : Hadhrami Traders, Scholars and Statesmen in the Indian Ocean, 1750s-1960s". Chroniques yéménites (dalam bahasa Prancis). 11 (11). doi:10.4000/cy.167. ISSN 1248-0568.
  18. "n2:2308-6122 - Search Results". search.worldcat.org. Diakses tanggal 2026-03-05.
  19. 1 2 3 4 Alatas, Ismail F. (2007-12-01). "THE UPSURGE OF MEMORY IN THE CASE OF HAUL: A Problem of Islamic Historiography in Indonesia". JOURNAL OF INDONESIAN ISLAM (dalam bahasa Inggris). 1 (2): 267–279. doi:10.15642/JIIS.2007.1.2.267-279. ISSN 2355-6994.
  20. 1 2 3 4 "n2:2355-6994 - Search Results". search.worldcat.org. Diakses tanggal 2026-03-05.
  21. Algar, Hamid (2019-01-01). "Sufism: A New History of Islamic Mysticism By Alexander Knysh". Journal of Islamic Studies (dalam bahasa Inggris). 30 (1): 97–103. doi:10.1093/jis/ety050. ISSN 0955-2340.
  22. "n2:0955-2340 - Search Results". search.worldcat.org. Diakses tanggal 2026-03-05.
  23. 1 2 Syauqi, Muhammad Iqbal (2018-12-24). "Haul untuk Melestarikan Kiprah Ulama dan Habaib di Indonesia". Islami[dot]co (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  24. "View of Commodification of Religious Tradition (Critical Study on Tourism of Islamic Tradition Haul at Pasar Kliwon, Surakarta)". journal.uii.ac.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  25. Fuaidi, Isyrokh (2016-10-02). "Tuntunan Melaksanakan Haul Menurut KH MA Sahal Mahfudh". IPMAFA (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-03-05.
  26. "Peringatan Haul para Pendahulu". NU Online (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-03-05.
  27. Fattah, Munawir Abdul (2006). Tradisi orang-orang NU (edisi ke-Cet. 1). Yogyakarta: Pustaka Pesantren : Percetakan dan distribusi, LKiS Pelangi Aksara. ISBN 978-979-8452-21-5.
  28. Arfi, Bayu (2022-10-11). "Haul dan Maulid, Antara Kematian dan Kelahiran". Pemerintah Kabupaten Brebes. Diakses tanggal 2026-03-05.
  29. "View of Commodification of Religious Tradition (Critical Study on Tourism of Islamic Tradition Haul at Pasar Kliwon, Surakarta)". journal.uii.ac.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  30. Humas (2025-10-14). "Yuk, Pahami Cara Menghitung Zakat Perusahaan: Dari Nisab, Haul, Sampai Hitungan Praktisnya". BAZNAS Indonesia (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-02-19.
  31. "Apa Itu Nisab dan Haul? Memahami Syarat Wajib Zakat Mal agar Harta Berkah". bmm.or.id (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-03-05.
  32. BAZNAS; root. "Zakat Penghasilan dan Bagaimana Cara Menghitungnya - BAZNAS RI". baznas.go.id (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-02-19.
  33. 1 2 "Peringatan Haul Ke-219 Syekh Arsyad Al-Banjari Jadi Destinasi Religi saat Libur Lebaran". NU Online (dalam bahasa Indonesia). Diakses tanggal 2026-02-19.
  34. Wirawan, Nadhifa Aurellia. "Sejarah Tradisi Haul Guru Sekumpul di Martapura Kalimantan Selatan". detikKalimantan (dalam bahasa Indonesia). Diarsipkan dari versi asli tanggal 2025-12-29. Diakses tanggal 2026-02-19.
  35. "Media Sosial dan Hal Baru di Haul Abah Guru Sekumpul". Alif.ID - Berkeislamanan dalam Kebudayaan (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2026-02-19.